معرفت فلسفی، سال بیست و سوم، شماره دوم، پیاپی 90، زمستان 1404، صفحات 7-29

    چهار تقریر تکاملی از محل نزاع در مسئلة «اصالت وجود» با الهام از آراء علامه مصباح یزدی

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ مهدی احمدخان بیگی / استادیار گروه فلسفه مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) / beygi@iki.ac.ir
    سید مرتضی صافی / دانشجوی دکتری فلسفة تطبیقی مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) / seyyedmortezasafi@gmail.com
    dor 20.1001.1.17354545.1404.23.2.1.8
    doi 10.22034/marefatfalsafi.2025.5002829
    چکیده: 
    با ظهور فلسفة صدرایی و طرح نظریة بنیادینِ «اصالت وجود»، تقریباً تمام فیلسوفان اسلامی ماهیت را امری اعتباری دانسته و اصالت را به وجود نسبت داده‌اند. بااین‌حال، خوانش‌های گوناگون و گاه متعارضی از این نظریه در میان اندیشمندان شکل گرفته است؛ تا آنجا که برخی از این تفسیرها، از منظر برخی متفکران معاصر، به احیای نظریة «اصالت ماهیت» انجامیده است. در این میان، اختلاف نظر میان آیت‌الله مصباح یزدی و برداشت منسوب به استاد ایشان، علامه طباطبائی، در کانون توجه قرار دارد. تفاوت دیدگاه این دو فیلسوف در پذیرش وجودِ کلیِ طبیعی، نشان می‌دهد که ریشة این اختلاف به تفاوت خوانش آنان از نظریة «اصالت وجود» بازمی‌گردد. بررسی علت این فاصله ما را به تمایز در تقریر محل نزاع میان ایشان رهنمون می‌سازد. مقالة حاضر با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی و تمرکز بر خوانش خاص علامه مصباح یزدی از مسئلة «اصالت وجود»، می‌کوشد نشان دهد که نحوة طرح و تبیین محل نزاع، چگونه می‌تواند ظبه تفاوت در پاسخ‌ها نسبت به این مسئله بنیادین فلسفی بینجامد. در چهار مرحله، محل نزاع در مسئلة «اصالت وجود» به‌طور دقیق مشخص می‌شود تا در پرتو فهم روشن آن، امکان داوری صحیح دربارة پاسخ‌های مختلف فراهم گردد.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    Four Evolutionary Accounts on the Point of Dispute concerning 'The Primacy of Existence' Inspired by Allameh Misbah Yazdi's Viewpoints
    Abstract: 
    With the emergence of Sadraīan philosophy and the formulation of the fundamental theory of "the primacy of existence," nearly all Muslim philosophers have regarded quiddity as a mentally posited concept and attributed the primacy of reality to existence. However, various and sometimes contradictory readings of this theory have emerged among thinkers so that some of these readings, from the perspective of contemporary scholars, have led to the revival of the theory of "the primacy of quiddity." Among these, the difference of opinion between Ayatollah Misbah Yazdi and the interpretation attributed to his teacher, Allameh Tabatabai, is particularly noteworthy. The difference in the views of the two philosophers regarding the acceptance of the natural universals (in contrast to rational and logical universals) shows that the root of this disagreement stems from their differing interpretations of the theory of "the primacy of existence." An investigation into the cause of this gap leads us to recognize the distinction in their understanding of the point of dispute between them. With an analytical-descriptive approach and focusing on Ayatollah Misbah Yazdi's specific interpretation of the theory of "the primacy of existence," this article seeks to demonstrate how the manner in which the point of dispute is presented and explained can lead to different responses to this fundamental philosophical issue. The precise point of dispute of "the primacy of existence" is clarified in four stages so that, in the light of a clear understanding, an accurate judgment can be made regarding the different answers.
    References: 
    References: 
    • قرآن کریم.
    • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1435ق). الإشارات و التنبیهات. شرح خواجه نصیرالدین طوسی و شرح الشرح قطب‌الدین رازی. قم: البلاغه.
    • جوادی آملی، عبدالله (1386). رحیق مختوم. قم: اسراء.
    • جوادی آملی، عبدالله (1389). تفسیر موضوعی قرآن کریم. قم: اسراء.
    • حائری یزدی، مهدی (1384). جستارهای فلسفی (مجموعه مقالات). تهران: مؤسسة پژوهشی حکمت و فلسفة ایران.
    • سبزواری، ملاهادی (1369). شرح المنظومه. تهران: ناب.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1364). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: صدرا.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1386). نهایة الحکمۀ. تصحیح و تعلیق غلامرضا فیاضی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1387). اصول فلسفه و روش رئالیسم. قم: بوستان کتاب.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1416ق). نهایة الحکمۀ. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1433ق). بدایة الحکمۀ. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
    • عبودیت، عبدالرسول (1388). درآمدی بر نظام حکمت صدرایی. قم و تهران: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (و سمت.
    • فیاضی، غلامرضا (1388). هستی و چیستی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1375). دروس فلسفه. قم: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1392). آموزش فلسفه. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1395). شرح جلد دوم الاسفار الاربعه جزء اول درس‌های استاد محمدتقی مصباح یزدی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی..
    • مصباح یزدی، محمدتقی (393). تعلیقه بر نهایة الحکمۀ. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    • مصباح، مجتبی (1402). مراتب اعتبار و صدق معرفت‌های اعتباری. آیین حکمت، 57، 55ـ 75.
    • مطهری، مرتضی (1384). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
    • معلمی، حسن (1393). حکمت صدرایی: شرح و تعلیقه بر الشواهد الربوبیه. قم: حکمت اسلامی.
    • میرداماد، محمدباقر بن محمد (1381). مصنفات. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    احمدخان بیگی، مهدی، صافی، سید مرتضی.(1404) چهار تقریر تکاملی از محل نزاع در مسئلة «اصالت وجود» با الهام از آراء علامه مصباح یزدی. فصلنامه معرفت فلسفی، 23(2)، 7-29 https://doi.org/10.22034/marefatfalsafi.2025.5002829

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    مهدی احمدخان بیگی؛ سید مرتضی صافی."چهار تقریر تکاملی از محل نزاع در مسئلة «اصالت وجود» با الهام از آراء علامه مصباح یزدی". فصلنامه معرفت فلسفی، 23، 2، 1404، 7-29

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    احمدخان بیگی، مهدی، صافی، سید مرتضی.(1404) 'چهار تقریر تکاملی از محل نزاع در مسئلة «اصالت وجود» با الهام از آراء علامه مصباح یزدی'، فصلنامه معرفت فلسفی، 23(2), pp. 7-29

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    احمدخان بیگی، مهدی، صافی، سید مرتضی. چهار تقریر تکاملی از محل نزاع در مسئلة «اصالت وجود» با الهام از آراء علامه مصباح یزدی. معرفت فلسفی، 23, 1404؛ 23(2): 7-29