معرفت فلسفی، سال 1406، جلد بیست و چهارم، شماره سوم، پیاپی 95، بهار

    از جسمانیت تا تجرد: بازسازی منطقی برهان صدرالمتألهین بر حرکت جوهری نفس با تأکید بر تقریر آیت‌الله مصباح یزدی

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ مصطفی اعتمادیان / *مربی - سیستان و بلوچستان / etemadi14@gmail.com
    doi 10.22034/marefatfalsafi.2026.5004062⏳
    چکیده: 
    چکیده مسئله حدوث و بقای نفس از اساسی‌ترین مباحث فلسفه اسلامی است که با آموزه‌های دینی درباره معاد و جاودانگی روح پیوندی عمیق دارد. نظریه مشهور مشائیان مبتنی بر «حدوث روحانی و بقای روحانی» نفس است؛ اما در تبیین ارتباط نفس مجرد با بدن مادی و تحول آن از مرتبه حس تا عقل، با ناسازگاری‌های درونی جدی مواجه است. صدرالمتألهین با نقدی درون‌ساختاری از همین مبانی، نظریه «حدوث جسمانی و بقای روحانی» را بر پایه حرکت جوهری نفس بنا نهاد؛ و علامه مصباح یزدی تقریری دقیق از این برهان در شرح جلد هشتم اسفار اربعه ارائه داده است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-بازسازانه و رویکرد درون‌ساختاری، مقدمات این برهان را از تقریر علامه مصباح استخراج و در قالب قیاس اقترانی پنج‌مقدمه‌ای صورت‌بندی می‌کند که از فصل حقیقی بودن نفس و اتحاد خارجی جنس و فصل آغاز، و به امتناع گذار از جسمانیت به تجرد بدون تحول در متن جوهر ختم می‌شود. یافته اصلی پژوهش آن است که حرکت جوهری نفس نه مفروضی بیرونی، بلکه لازمه منطقی مبانی پذیرفته‌شده خود مشائیان است؛ و تنها از رهگذر پذیرش این حرکت می‌توان تبیینی منسجم از رابطه نفس و بدن، تکامل نوعی انسان، و گذار از جسمانیت به تجرد ارائه داد.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    From Corporeality to Immateriality: A Logical Reconstruction of Mullā Ṣadrā’s Proof for the Trans-Substantial Motion of the Soul with an Emphasis on ‘Allāmah Miṣbāḥ Yazdī’s Exposition
    Abstract: 
    Abstract This article aims to demonstrate that the trans-substantial motion of the soul, as argued by Mullā Ṣadrā, is not a metaphysical presupposition but a logical consequence of the Peripatetic premises themselves. The dominant Peripatetic theory, based on the "spiritual origination and subsistence" of the soul, faces significant internal inconsistencies when explaining its relation to the material body and its development from sense-perception to intellection. Mullā Ṣadrā, through an internal critique of these very premises, established the theory of "corporeal origination and spiritual subsistence" based on trans-substantial motion. ‘Allāmah Miṣbāḥ Yazdī provided a precise articulation of this proof. This research employs an analytical-reconstructive method with an internalist approach. The proof's premises are extracted from Miṣbāḥ's exposition and formulated into a five-premise conjunctive syllogism. It begins with the soul as the essential specific difference and the external unity of genus and specific difference, concluding with the impossibility of transitioning from corporeality to immateriality without a transformation of substance. The main finding is that accepting this motion is the only way to provide a coherent explanation of the soul-body relationship, human perfection, and the transition to immateriality.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    اعتمادیان، مصطفی، نعیمی نسب، مریم. (1406) از جسمانیت تا تجرد: بازسازی منطقی برهان صدرالمتألهین بر حرکت جوهری نفس با تأکید بر تقریر آیت‌الله مصباح یزدی . فصلنامه معرفت فلسفی، 24(3)، - https://doi.org/10.22034/marefatfalsafi.2026.5004062.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    مصطفی اعتمادیان؛ مریم نعیمی نسب."از جسمانیت تا تجرد: بازسازی منطقی برهان صدرالمتألهین بر حرکت جوهری نفس با تأکید بر تقریر آیت‌الله مصباح یزدی ". فصلنامه معرفت فلسفی، 24، 3، 1406، -

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    اعتمادیان، مصطفی، نعیمی نسب، مریم.(1406) 'از جسمانیت تا تجرد: بازسازی منطقی برهان صدرالمتألهین بر حرکت جوهری نفس با تأکید بر تقریر آیت‌الله مصباح یزدی '، فصلنامه معرفت فلسفی، 24(3), pp. -

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    اعتمادیان، مصطفی، نعیمی نسب، مریم. از جسمانیت تا تجرد: بازسازی منطقی برهان صدرالمتألهین بر حرکت جوهری نفس با تأکید بر تقریر آیت‌الله مصباح یزدی . معرفت فلسفی، 24, 1406؛ 24(3): -