معرفت فلسفی

مسئلۀ «علم نفس به بدن» از مباحث مهم در معرفت‌شناسی است که همواره محل اختلاف میان فیلسوفان بوده است. پرسش اصلی این است که آگاهی انسان از اعضا و جوارح بدن خویش از سنخ علم حضوری است یا علم حصولی. بسیاری از فیلسوفان اسلامی، مانند شیخ اشراق و ملاصدرا، با تکیه بر نوعی احاطه و آگاهی بی‌واسطۀ نفس نسبت به بدن، علم نفس به بدن را حضوری دانسته‌اند. در مقابل، آیت‌الله مصباح یزدی در میان فیلسوفان معاصر تبیینی متفاوت ارائه کرده و بر حصولی بودن این علم تأکید می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس آثار آیت‌الله مصباح یزدی، به استخراج و تحلیل مبانی این نظریه می‌پردازد و می‌کوشد ساختار دیدگاه وی را بازسازی کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که به نظر ایشان، اصل احساس درد امری حضوری است، اما تعیین محل درد و آگاهی از ویژگی‌های بدن از طریق صورت‌های ذهنی و به‌صورت حصولی تحقق می‌یابد. بررسی ادلۀ ارائه‌شده نیز نشان می‌دهد که این ادله در برخی تقریرها با ابهام‌ها و کاستی‌های استدلالی روبه‌رو هستند. نتیجۀ بررسی این مسئله، در تبیین رابطۀ نفس و بدن، تحلیل ادراکات بدنی و نیز در دفاع از واقعیت‌های خارجی نقش تبیینی مهمی ایفا می‌کند