تحلیلی بر معانی مختلف واقع‌گرایی و نسبی‌گرایی و نقدی بر اخلاق نسبی براساس نظریه اعتباریات علامه طباطبائی

(نويسنده مسئول) احسان ترکاشوند / استاديار گروه معارف اسلامي دانشگاه ملاير     torkashvand110@yahoo.com
جمال سروش / استاديار گروه فلسفه اسلامي دانشگاه ملاير    jsoroush@chmail.ir
مجتبی مصباح / دانشيار گروه فلسفه مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)        M-mesbah@Qabas.net

چکیده
بررسی معانی مختلف واقع‌گرایی و نسبی‌گرایی نشان می‌دهد، نه هر واقع‌گرایی مثبت است و نه هر نسبی‌گرایی منفی. واقع‌گرایی دو معنای وجودشناختی و معرفت‌شناختی دارد، همان‌طور که نسبی‌گرایی در بحث وجودشناختی و معرفت‌شناسی مطرح مي‌شود. از سوي دیگر، اعتباری نیز دستکم چهار معنا دارد: اعتباری در مقابل حقیقی، اعتباری در مقابل اصیل، اعتباری به معنای موجود وابسته و اعتباری به معنای اعتباریات عملیه. اگرچه نظریه اعتباریات علامه طباطبائی یکی از معانی نسبی‌گرایی محسوب می‌شود، ولی باید توجه داشت چون ناظر به بحث وجودشناختی و علت و معلول بوده، پس بی‌ارتباط با اخلاق نسبی است. حتی اگر آن را در بحث معرفت‌شناسی هم وارد کنیم، ازآنجاکه اعتباریات با واقعیتی به نام کمال و سعات انسان یا همان قرب به خدا ارتباط برقرار می‌کند، به‌طوری‌که همه افعال اختیاری انسان اگر مطابق با کمال واقعی بوده باشد ارزشمند خواهند بود و این دانش نیز در فطرت همه انسان‌ها به‌عنوان یک شناخت اصیل، عمومی و ثابت، وجود دارد، در زمره واقع‌گرایان و طرفداران اخلاق مطلق قرار خواهد گرفت؛ زیرا با دقت در معانی واقع‌گرایی و نسبی‌گرایی و نیز با توجه به نظریه اعتباریات علامه طباطبائی، می‌توان گفت اعتباریات ایشان، از قبیل اعتباریات محض نیست، بلکه ریشه در واقعیت دارد.

كليدواژه‌ها: اعتباریات، واقع‌گرایی، نسبیت‌گرایی، اخلاق مطلق، علامه طباطبائی.