Ma`rifat Falsafi, Volume 24, Issue 1, No 93, Year 2026, Pages 135-151

    A New Formulation of Altruism from the Perspective of Shahid Motahari, with a Critical Approach to Avicennian Egoism

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Saeedeh Sadat Shahidi / assistant professor, Dept. of Islamic philosophy and theology, Imam Sadiq University, Women’s Campus / Shahidi@isu.ac.ir
    dor 20.1001.1.17354545.1405.24.1.6.8
    doi 10.22034/marefatfalsafi.2026.5003129✓
    Abstract: 
    In moral philosophy, under the headings of egoism and altruism, extensive discussions have taken place regarding human motivation for performing actions. While posing this question to Muslim philosophers, including Avicenna (Ibn Sīnā), we come across egoism based on self-love (hubb-e dhāt) as the ultimate end of human actions. Nevertheless, some Neo- Sadraeians have turned to altruism with their hikmah-based approach; among them, Shahid Morteza Motahhari, by separating egoistic and altruistic actions and grounding both categories of actions in the existential structure of the human being, has opened a window for the introduction of altruism into Islamic philosophy. Using a descriptive-analytical method, this research seeks to examine the question of what explanation Shahid Motahhari has proposed for the existence of altruistic actions devoid of any material or spiritual intention for the agent. To investigate this question, it is necessary to examine his critical approach toward Avicenna’s view, which aligns with the prevailing view within the sphere of Islamic philosophy, as well as Shahid Motahhari’s specific view, which is formed on the basis of love-driven actions versus intellectual actions, and to examine his ontological foundation in putting forward this perspective.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title : تقریری نو از دیگرگرایی از دیدگاه استاد مطهری با رویکرد انتقادی به خودگرایی سینوی
    Abstract: 
    در فلسفۀ اخلاق، ذیل عنوان خودگرایی و دیگرگرایی، مباحث پردامنه‌ای در باب انگیزه انسان از صدور افعالش شکل گرفته است. با طرح این سؤال از فیلسوفان مسلمان ازجمله ابن‌سینا، با خودگرایی مبتنی‌بر حب ذات به‌عنوان غایت نهایی افعال انسانی مواجه می‌شویم. بااین‌وجود برخی نوصدرائیان به بحث دیگرگرایی با رویکرد حکمی رو آورده‌اند؛ ازجمله استاد شهید مرتضی مطهری با جداسازی افعال خودگرایانه و دیگرگرایانه، و ابتنای هر دو دسته افعال بر ساختار وجودی انسان، دریچه‌ای برای ورود مباحث دیگرگرایی در فلسفۀ اسلامی گشوده است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی به دنبال بررسی این سؤال است که استاد مطهری چه تبیینی بر وجود افعال دیگرگرایانه، خالی از هر نوع قصد مادی یا معنوی برای فاعل مطرح کرده است؟ برای بررسی این سؤال لازم است رویکرد انتقادی وی نسبت به دیدگاه ابن‌سینا که با دیدگاه مشهور در فضای فلسفۀ اسلامی همنواست، مورد بررسی و دیدگاه خاص استاد مطهری که بر پایۀ افعال عاشقانه در مقابل افعال فکری شکل گرفته و مبنای هستی‌شناختی وی در طرح این دیدگاه، مورد واکاوی قرار گیرد.
    References: 
    • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1375). الاشارات و التنبیهات. قم: البلاغۀ.
    • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1376). الالهیات من کتاب الشفاء. قم: مکتب الاعلام الإسلامی.
    • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1400ق). المباحثات. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.
    • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1404ق). التعلیقات. بیروت: مکتبۀ الاعلام الاسلامی.
    • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1363). المبدأ و المعاد. تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی.
    • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1379). النجاۀ من الغرق فی بحر الضلالات. تهران: دانشگاه تهران.
    • بکر، لارنس (1380). مجموعه مقالات فلسفۀ اخلاق. ترجمۀ گروهی از مترجمان. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • ریچلز، جیمز (1387). فلسفۀ اخلاق. ترجمۀ آرش اخگری. تهران: حکمت.
    • صالحی، محمدمهدی و اخوان، مهدی (1400). بررسی تطبیقی جایگاه دیگرگزینی در نظریه تربیت اخلاقی جان وایت و مرتضی مطهری. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت، 51، 153ـ190.
    • صدرالمتألهین (1417ق). الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه. بیروت: مؤسسۀ التاریخ العربی.
    • صدرالمتألهین (1981م). الحکمۀ المتعالیۀ فی الاسفار العقلیۀ الاربعۀ. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • عزیزی علویجه، مصطفی (1386). بررسی تطبیقی نظریه خودگرایی و حبّ ذات. اندیشه نوین دینی، 9، 125ـ160.
    • فرانکنا، ویلیام (1376). فلسفه اخلاق. ترجمۀ هادی صادقی. قم: مؤسسۀ فرهنگی طه.
    • محمدرضایی، محمد (1382). فلسفۀ اخلاق از دیدگاه استاد شهید مطهری. قبسات، 30 و 31، 33ـ52.
    • مطهری، مرتضی (1372الف). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
    • مطهری، مرتضی (1372ب). یادداشت‌های استاد مطهری. تهران: صدرا.
    • مطهری، مرتضی (1399). درس‌های الهیات شفا. تهران: صدرا.
    • موسوی، سیدرضا و جهانگیر، کیومرث (1396). دگردوستی و سیاست: مطالعه‌ای تطبیقی بین جان رالز و شهید مطهری. پژوهش‌های سیاست اسلامی، 12، 35ـ60.
    • هولمز، رابرت (1389). مبانی فلسفه اخلاق. ترجمۀ مسعود علیا. تهران: ققنوس.
    • هینمن، لارنس (1398). اخلاق (رویکردی کثرت‌گرایانه به نظریۀ اخلاق). سرپرست ترجمه میثم غلامی. تهران: کرگدن.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Shahidi, Saeedeh Sadat. (2026) A New Formulation of Altruism from the Perspective of Shahid Motahari, with a Critical Approach to Avicennian Egoism. Ma`rifat Falsafi, 24(1), 135-151 https://doi.org/10.22034/marefatfalsafi.2026.5003129.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Saeedeh Sadat Shahidi." A New Formulation of Altruism from the Perspective of Shahid Motahari, with a Critical Approach to Avicennian Egoism". Ma`rifat Falsafi, 24, 1, 2026, 135-151

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Shahidi, S.(2026) ' A New Formulation of Altruism from the Perspective of Shahid Motahari, with a Critical Approach to Avicennian Egoism', Ma`rifat Falsafi, 24(1), pp. 135-151

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Shahidi, S. A New Formulation of Altruism from the Perspective of Shahid Motahari, with a Critical Approach to Avicennian Egoism. Ma`rifat Falsafi, 2026; 24(1): 135-151