نسرين توكلي

«تناسخ» در نظام فلسفي شيخ اشراق و محمدبن زكرياي رازي

سال شانزدهم، شماره چهارم، پياپي64، تابستان 1398

نسرین توکلي / استادیار الهیات و علوم اسلامي دانشگاه پیام نور     tavakoli.nasrin@yahoo.com
دريافت: 10/09/97                  پذيرش: 31/02/98
چکيده
مسئله تناسخ به‌‌مثابه ایده‌ای فلسفی در پاسخ به مسئله سرنوشت نفس انسان پس از مرگ، جزو مسائل مهم در حوزه نفس‌شناسی است. غالب فیلسوفان مسلمان تناسخ را محال دانسته و براهینی در راستای اثبات استحاله آن اقامه کرده‌اند؛ اما در این میان، محمدبن زکریای رازی و شهاب‌الدین سهروردی جایگاه ویژه‌ای دارند که نوشتار حاضر به بررسی نظرات ایشان در این‌باره پرداخته است. از رهگذر این جستار مشخص می‌شود که محمدبن زکریای رازی نخستین فیلسوف برجسته طرفدار ایده تناسخ در جهان اسلام قلمداد می‌شود و این آموزه در جهان‌بینی فلسفی وی در حوزه قدم نفس و هیولا ریشه دارد. شیخ اشراق در غالب آثارش نظریه استحاله تناسخ را مطرح می‌کند، اما در حکمة‌‌الاشراق، ادله طرف‌داران نظریه امکان و استحاله تناسخ را ضعیف می‌داند. میان این دو دیدگاه در «میزان اهتمام به مسئله تناسخ»، «قلمرو امکان تناسخ»، «ضرورت تناسخ»، «میزان نوآوری در این مسئله»، «روش‌شناسی بحث» و «رابطه تناسخ با حدوث و قدم نفس» اختلافاتی وجود دارد؛ چنان‌که این دو دیدگاه در «امکان رهایی از چرخه تناسخ» و «نفی استحاله برخی اقسام تناسخ» با یکدیگر اشتراک دارند.
کلیدواژه‌ها: تناسخ، تناسخ صعودی، تناسخ مشابه، شیخ اشراق، محمدبن زکریای رازی.


سال انتشار: 
16
شماره مجله: 
64
شماره صفحه: 
89

ارزيابي تفسير قضا و قدر در نظام فلسفي صدرالمتألهين

سال پانزدهم، شماره چهارم، پياپي 60، تابستان 1397

سال انتشار: 
15
شماره مجله: 
60
شماره صفحه: 
87
محتوای تغذیه