A New Explanation of the Nature of Near-Death Experiences Based on Their Similarities and Dissimilarities with Dream Experiences from the Perspective of Islamic Philosophy
Article Type:
Research
Writers:
✍️ Hamid Reza Goudarzi
/ Ph.D. holder of philosophy of religion, Imam Khomeini Education and Research Institute / me.goudarzi@yahoo.com
/ Ph.D. holder of philosophy of religion, Imam Khomeini Education and Research Institute / me.goudarzi@yahoo.comHamid Emamifar / assistant professor, Dept. of Islamic studies, Arak University / h-emamifar@araku.ac.ir
/ assistant professor, Dept. of Islamic studies, Arak University / h-emamifar@araku.ac.irAbstract:
Various attempts have been made to explain near-death experiences (NDEs), which have recently gained widespread fascination. To analyze the nature and modalities of such experiences based on Islamic philosophy and using a descriptive-analytical method, this article compares them with dream experiences, considering them to be somewhat similar.
This study demonstrates that, in the light of the ontological and anthropological foundations of Islamic philosophy, as well as twelve shared features between dreams and near-death experiences -such as the reduction of the soul’s attention and attachment to the body and the consequent expansion of the soul, the return of attachment and the soul’s renewed attention to the body, the inactivity of external bodily senses alongside the activity of internal senses and the imagination (khayāl), that some objects of experience possess psychic existence while others having an existence independent of the soul, being conscious, requiring no specific actions, the influence of the individual’s preconceptions on the experience, and being personal-these two phenomena are of the same category. In fact, near-death experiences are closely akin to dream experiences, sharing similar judgments regarding being true or false, and real or unreal.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :تبیینی نو از چیستی تجربیات نزدیک به مرگ بر پایۀ مشابهت و تفاوت آنها با تجربیات رؤیا از منظر فلسفۀ اسلامی*
Abstract:
برای تبیین تجربه‌های نزدیک به مرگ (NDE) که اخیراً جذابیتی همگانی یافته، تلاش‌های مختلفی صورت گرفته است. این مقاله به‌منظور واکاوی چیستی و چگونگی این تجربه‌ها، بر پایۀ فلسفۀ اسلامی و با روش توصیفی ـ تحلیلی تنظیم شده و آنها را با تجربه‌های رؤیا مقایسه می‌کند. پژوهش حاضر نشان می‌دهد با توجه به مبانی هستی‌شناختی و انسان‌شناختی در فلسفۀ اسلامی، همچنین دوازده ویژگی مشترک میان رؤیا و تجربیات نزدیک به مرگ ـ همانند کاهش توجه و تعلق نفس به بدن و درنتیجه سعه‌یابی نفس، عود تعلق و توجه‌یابی دوباره نفس به بدن، عدم فعالیت حواس ظاهری بدنی و فعالیت حواس باطنی و خیال، وجود نفسانی داشتن برخی از متعلق تجربه‌ها و دارای وجود مستقل از نفس داشتن برخی دیگر از متعلق‌های تجربه‌ها، آگاهانه بودن، بی‌نیازی از انجام اعمال خاص، تأثیر پیش‌داشته‌های فرد در تجربه، شخصی بودن ـ این دو پدیده از یک سنخ بوده و تجربه‌های نزدیک به مرگ در حقیقت نزدیک به تجربه‌های رؤیا بوده و در احکامی مانند صادق بودن و کاذب بودن، واقعی و غیرواقعی بودن به هم نزدیک هستند.
References:
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1315). رساله‌ای در روانشناسی. تصحیح، تحشیه و مقدمه محمود شهابی. تهران: خیام.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1381). الإشارات و التنبیهات. قم: بوستان کتاب.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1383). دانشنامه علائی (طبیعیات). همدان: دانشگاه بوعلی سینا.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1405ق). الشفاء (الطبیعیات). قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
- اشکوری، محمد بن علی (1378). محبوب القلوب. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
- اوسیس، کارلیس و هارالدسون، ارلاندور (1375). از مرگ بازگشتگان. ترجمۀ بهنام جمالیان. تهران: بی‌جا.
- جهامی، جیرار (2006م). الموسوعة الجامعة لمصطلحات الفکر العربی و الإسلامی (تحلیل و نقد). بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.
- دغیم، سمیح (2004م). موسوعة مصطلحات صدرالدین الشیرازی. بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.
- دهقانى، محسن (1388). فروغ حکمت؛ ترجمه و شرح نهایة الحکمة علامه سیدمحمدحسین طباطبائى. قم: بوستان کتاب.
- رضانژاد، غلامحسین (1387). مشاهد الألوهیة. قم: آیت اشراق.
- سبزواری، ملاهادی (1369). شرح المنظومه. تعلیقۀ حسن حسن‌زاده آملی. تهران: ناب.
- سهروردی، شهاب‌الدین (1372). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- شمس، مرادعلى (1384). با علامه در المیزان از منظر پرسش و پاسخ. قم: اسوه.
- صدرالمتألهین (1361). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار.
- صدرالمتألهین (1363). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
- صدرالمتألهین (1366). شرح اصول الکافی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- صدرالمتألهین (1368). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. قم: مکتبة المصطفوی.
- صدرالمتألهین (1375). شواهد الربوبیه. تهران: حکمت.
- صدرالمتألهین (بی‌تا). المبدأ و المعاد. بی‌جا: بی‌نا.
- طباطبائى، سیدمحمدحسین (1374). تفسیر المیزان. ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم: جامعۀ مدرسین.
- طباطبائى، سیدمحمدحسین (1428ق). رسالة المنامات و النبوّات. قم: باقیات.
- عبودیت، عبدالرسول (1388). درآمدی به نظام حکمت صدرائی. قم و تهران: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و سمت.
- غفاری، سیدمحمدخالد (1380). فرهنگ اصطلاحات آثار شیخ اشراق شهاب‌الدین سهروردی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
- فارابی، محمد بن محمد (1381). شرح فصوص (للغازانی) (فصوص الحکمة و شرحه). تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
- فارابی، محمد بن محمد (1995م). آراء أهل المدینة الفاضلة. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
- فاضل تونی، محمدحسین (1386). تعلیقه بر شرح فصوص الحکم. قم: مطبوعات دینی.
- فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله (1380). اللوامع الإلهیة فی المباحث الکلامیة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
- قطب‌الدین رازی، محمد بن محمد (1403ق). شرح الإشارات و التنبیهات للطوسی (مع المحاکمات). قم: دفتر نشر الکتاب.
- کربن، هانری (1374). ارض ملکوت. ترجمة سیدضیاءالدین دهشیری. تهران: طهوری.
- کندی، یعقوب بن اسحاق (1387). مجموعه رسائل فلسفی کندی. تهران: علمی و فرهنگی.
- مصلح، جواد (1385). إیضاح المقاصد فی حل معضلات کتاب الشواهد. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
- ملک‌شاهی، حسن (1392). ترجمه اشارات و تنبیهات. تهران: سروش.
- مودی، ریموند (1373). نور آنسوی. ترجمۀ حسین جلیلیان. تهران: جمال الحق.
- موسوی خمینی، سیدروحالله (1381). تقریرات فلسفه امام خمینی. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- موسوی خمینی، سیدروحالله (بی‌تا). شرح چهل حدیث. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- وولف، دیوید (1386). روانشناسی دین. تهران: رشد.
- الهی قمشه‌ای، مهدی (1363). حکمت الهی عام و خاص. تهران: اسلامی.
References:
- Abraham Varghese, Roy, Moody, Raymond (2009). There Is Life after Death: Compelling Reports from Those Who Have Glimpsed the Afterlife. English: New Page Books.
- Blackmore, Susan (2004). Consciousness: An Introduction. Oxford University Press.
- Carol Zaleski (1987). Otherworld journeys: accounts of near-death experience in medieval and modern times. Oxford University Press.
- Corazza (1987). Exploring the Mind–Body Connection. London: Routledge Ornella.
- Eccles, J (1991). Evaluation of the brain creation of the self. London and New York: Routledge.
- Fox, mark, Religion (2003). Spirituality and the near-death experience. First Published. London and New York: Routledge.
- Greyson, Bruce (2006). Near-death experience and Spirituality. Zygon, V41, N. 2.
- Jeffrey Long (2010). Paul Perry, Evidence of the Afterlife: The Science of Near-Death Experiences. HarperOne.
- Fischer, John Martin (2016). Mitchell-Yellin, Benjamin, Near-death experiences: understanding visions of the afterlife. Oxford University Press.
- Moody Raymond (1989). A fényen túl. Hungarian: Apostoli Szentszék Könyvkiadó.
- Moody Raymond (2001). Life after Life. USA: HarperOne; the 25th Anniversary of the Classic Bestseller edition.
- Ring K, Valarino EE (1980). Life at death: A scientific investigation of the near-death experience. New York: Coward, McCann, &Geoghegan.
- Sabom, M (1982). Recollections of Death: A Medical Investigation. London: Corgi.
- Valarino, Evelyn Elsaesser (1997). On the other side of life: exploring the phenomenon of the near-death experience. Perseus Publishing: English.
- Van Lommel, L (2010). Consciousness beyond Life. HarperCollins: HarperOne.
- Williams, Kevin R (2002). Nothing Better than Death: Insight fiom 62 of profound Near-Death Experiences. Philadelphia: Xlibris Corporation.
Copyright © 2026 The Author(s). This article is published under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Goudarzi, Hamid Reza, Emamifar, Hamid. (2026) A New Explanation of the Nature of Near-Death Experiences Based on Their Similarities and Dissimilarities with Dream Experiences from the Perspective of Islamic Philosophy. Ma`rifat Falsafi, 24(1), 49-64 https://doi.org/10.22034/marefatfalsafi.2025.5002779.
Hamid Reza Goudarzi; Hamid Emamifar."A New Explanation of the Nature of Near-Death Experiences Based on Their Similarities and Dissimilarities with Dream Experiences from the Perspective of Islamic Philosophy". Ma`rifat Falsafi, 24, 1, 2026, 49-64
Goudarzi, H, Emamifar, H.(2026) 'A New Explanation of the Nature of Near-Death Experiences Based on Their Similarities and Dissimilarities with Dream Experiences from the Perspective of Islamic Philosophy', Ma`rifat Falsafi, 24(1), pp. 49-64
