Ma`rifat Falsafi, Volume 23, Issue 2, No 90, Year 2026 , Pages 55-74

    A Comparative Study of the Views of Mulla Sadra and Heidegger on Causality and Its Origin

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ ali harati / دکترای فلسفه تطبیقی دانشگاه قم. / a.harati@stu.qom.ac.ir
    Mojtaba Etemadinia / ssistant Professor, Department of Philosophy and Logic Education, Farhangian University, Tehran, Iran. / m.etemadinia@cfu.ac.ir
    dor 20.1001.1.17354545.1404.23.2.3.0
    doi 10.22034/marefatfalsafi.2025.5001527
    Abstract: 
    Criticizing the dominant views in their respective philosophical cultures, both Mulla Sadra and Heidegger came to reinterpret the concept of causality in a novel way. They have, thus, provided a fitting ground for a comparative analysis. In his intellectual course, Mulla Sadra has connected the concept of causality to three different notions respectively: "existence connected [for-another]" (wujud rabeti such as an accident whose existence is for substance), "copula," (wujud rabti which connects the predicate to the subject) and "state of being" (tasha'un). While in the first two periods, the conventional meaning of causality is somewhat preserved, in the third period, under the influence of his theory of the "personal unity of existence," the duality between cause and effect is negated. The effect is then understood as a state or development of the cause, and thus the conventional meaning of causality is discarded. Similarly, passing by the traditional account of Aristotle’s four causes, Heidegger links causality to "responsibility" and "letting something for presence." In his critique of the conventional notion of causality as "causality and effectiveness," Heidegger associates it with two key concepts: "poiesis" (bringing forth) and "aletheia" (truth or concealment). In his lectures on the fundamental principle, Heidegger, like Mulla Sadr, rejects the conventional meaning of causality and understands it in terms of the immediate manifestation of being. Despite structural similarities in their approach to the concept of causality, the philosophical foundation, intellectual concerns, and methodology of the two thinkers are clearly distinct from one another.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :بررسی مقایسه ای دیدگاه صدرالمتألهین و هایدگر در باب علیت و خاستگاه آن
    Abstract: 
    چکیده صدرالمتألهین و هایدگر ازآن‌رو که هر دو با نقد دیدگاه‌های غالب در فرهنگ فلسفی متبوع خود، در پی بازخوانی و ارائة تفسیری نو از مفهوم «علیت»‌اند، بستری مناسب برای بررسی‌های مقایسه‌ای فراهم می‌آورند. صدرا در سه دوره از حیات فکری خود، مفهوم مزبور را ـ به‌ترتیب ـ با سه مفهوم «وجود رابطی»، «وجود رابط» و «تشأن» پیوند می‌دهد. اگرچه در دو دورة نخست، تا حدی معنای متعارف «علیت» حفظ ‌شد، اما در دورة سوم و در پرتو باور به نظریة «وحدت شخصی وجود»، با نفی ثنویت مألوف میان علت و معلول، معلول به‌مثابة شأنی از شئون علت و تطوری از تطورات آن تلقی گردید و بدین‌سان، معنای رایج «علیت» کنار گذاشته ‌شد. هایدگر نیز با عبور از تلقی‌های سنتی از علت‌های چهارگانة ارسطویی، علیت را با «مسئول بودن» و «راهی کردن چیزی برای حضور» پیوند می‌زند. او ضمن نقد معنای متداولِ «سبب‌بودگی و اثرگذاری» در علیت، آن را با دو مفهوم «پوئسیس» و «اَلِثیا» قرین می‌سازد. هایدگر در درس‌گفتارهای اصل بنیاد ـ همانند ملاصدرا ـ با نفی معنای متعارف علیت، آن را در پرتو ظهور و آشکارگی بی‌واسطة هستی فهم می‌کند. با وجود شباهت‌های ساختاری در مواجهه با اصل «علیت»، پایگاه فلسفی، دغدغه‌های فکری و روش‌شناسی این دو فیلسوف، به‌روشنی از یکدیگر متمایزند.
    References: 
    • احمدی، بابک (1391). هایدگر و تاریخ هستی. تهران: نشر مرکز.
    • بیمل، والتر (1387). بررسی روشنگرانة اندیشه‌های مارتین هایدگر. ترجمة بیژن عبدالکریمی. تهران: سروش.
    • جابری، طالب (1397). تفکر هایدگر بر مبنای حیرت است. روزنامة فرهیختگان farhikhtegandaily.com/news/20215.
    • جمادی، سیاوش (1387). زمینه و زمانة پدیده‌شناسی. تهران: ققنوس.
    • جوادی آملی، عبدالله (1377-1378). حکمت صدرایی. ماهیت و مختصات. قبسات، 3(10-11)، 15ـ18.
    • خاتمی، محمود (1387). جهان در اندیشة هایدگر. تهران: مؤسسة فرهنگی دانش و اندیشة معاصر.
    • سعادت مصطفوی، سیدحسن و دیگران (1392). بازسازی سیر سه مرحله‌ای مبحث علیت در حکمت متعالیه. حکمت صدرایی، 2(1)، 19-30.
    • صدرالمتألهین (۱۹۸۱). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعۀ. بیروت: دار احیاء التراث.
    • صدرالمتألهین (1354). المبدأ و المعاد. تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
    • صدرالمتألهین (۱۳۶۰). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیه. تصحیح و تعلیق سیدجلال‌الدین آشتیانی. مشهد: المرکز الجامعی للنشر.
    • غفاری، ابوالحسن (1401). مناط علیت در نظر ملاصدرا و حکمای پس از ملاصدرا. تاریخ فلسفۀ اسلامی، 1(4)، 5-28.
    • طالب‌زاده، حمید (1398). گفت‌وگویی میان هگل و فیلسوفان اسلامی. تهران: رسام.
    • طاهری، صدرالدین و اعتمادی‌نیا، مجتبی (1391). علیت و اختیار از منظر ابن‌عربی و اسپینوزا. پژوهشنامة عرفان، 6(3)، 72-95.
    • غزالی، ابوحامد (۱۳۶۳). تهافت الفلاسفه. تحقیق سلیمان دنیا. مصر: دارالمعارف.
    • هایدگر، مارتین (1389). هستی و زمان. ترجمة عبدالکریم رشیدیان. تهران: نشر نی.
    • هایدگر، مارتین (1397). اصل بنیاد. ترجمة طالب جابری. تهران: ققنوس.
    • هایدگر، مارتین و دیگران (1393). فلسفة تکنولوژی. ترجمة شاپور اعتماد. تهران: مرکز.
    • وال، ژان (1380). بحث در مابعدالطبیعه. ترجمۀ یحیی مهدوی. تهران: خوارزمی.
    • موسوی‌مهر، سیدمحمدمهدی (1392). وساطت علیت به معنای یونانی در درک هایدگر از تکنولوژی. شناخت، 1(6)، 133-151.
    References: 
    • Heidegger, M. (1998). On the Essence of Truth, in Pathmarks. Ed. by William McNeill. Cambridge University Press.
    • Kamal, M. (2006). Mulla Sadra’s Transcendent Philosophy (Ashgate World Philosophies Series). Routledge.
    • Kant, I. (1998). The critique of pure reason. Translated and Edited by Paul Guyer & Allen W.Wood. Cambridge University Press.
    • Rizvi, Sajjad (2005). Mulla Sadra and Causation: Rethinking a Problem in Later Islamic Philosophy. Philosophy East and West, 55, 570-583.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    harati, ali, Etemadinia, Mojtaba.(2026) A Comparative Study of the Views of Mulla Sadra and Heidegger on Causality and Its Origin. Ma`rifat Falsafi, 23(2), 55-74 https://doi.org/10.22034/marefatfalsafi.2025.5001527

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    ali harati; Mojtaba Etemadinia."A Comparative Study of the Views of Mulla Sadra and Heidegger on Causality and Its Origin". Ma`rifat Falsafi, 23, 2, 2026, 55-74

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    harati, A, Etemadinia, M.(2026) 'A Comparative Study of the Views of Mulla Sadra and Heidegger on Causality and Its Origin', Ma`rifat Falsafi, 23(2), pp. 55-74

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    harati, A, Etemadinia, M. A Comparative Study of the Views of Mulla Sadra and Heidegger on Causality and Its Origin. Ma`rifat Falsafi, 2026; 23(2): 55-74