Ma`rifat Falsafi, Volume 8, Issue 2, No 30, Year 2025 , Pages 95-123

    History of Knowledge by Presence in the Tradition of Islamic Philosophy

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    Mohammad Sarbakhshi / Assistant Professor, Imam Khomeini I.E.R. / msarbakhshi@gmail.com
    Abstract: 
    The problem of “knowledge by presence” is a multidimensional issue, one of which concerns its historical background and searching for the ideas of the preceding philosophers in this regard. The main questions that this article wants to answer are: is this issue a new idea in Islamic philosophy or does it have a history, and if it has a history, what is the role of the preceding philosophers in this regard? The author in this article has pursued this objective through reviewing and analyzing main works of some of the prominent Muslim philosophers. Evidently, his interpretation of them rests on the new findings in the Islamic philosophy. The conclusion is: Muslim philosophers, from the outset, have distinguished knowledge by presence from representational knowledge on the basis of their distinctive features, though under different rubrics. Another finding is that philosophers, at least in some instances, have equated “ta’aqqul” (reasoning) with knowledge by presence.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :پیشینه علم حضورى در سنّت فلسفه اسلامى
    Abstract: 
    موضوع «علم حضورى» جنبه‏هاى گوناگونى دارد. یکى از این جنبه‏ها بررسى تاریخى علم حضورى و بازکاوى نگاه فلاسفه گذشته است. پرسش از اینکه علم حضورى یکى از آموزه‏هاى جدید فلسفه اسلامى است یا سابقه‏اى دیرین دارد؛ و در صورت مثبت بودن پاسخ بخش دوم سؤال نقش فیلسوفان گذشته در آن چه بوده است، مهم‏ترین سؤالاتى است که در این مقاله مورد بررسى قرار گرفته است.      روش ما در بررسى این سؤالات مراجعه به منابع اصیل فلسفه اسلامى و تحلیل آراء فلاسفه مهم این سنّت بوده است. بدیهى است برداشت ما از مطالب قدما متأثر از یافته‏هاى جدیدى است که متأخرّان بر حرف‏هاى قدما اضافه کرده‏اند.      نتایج حاصل این پژوهش عبارت است از: توجه فیلسوفان ـ از همان ابتدا ـ به موضوع علم حضورى و تفکیک آن از علم حصولى، و دانستن احکام خاصّ علم حضورى. ضمنا یکى دانستن تعقّل و علم حضورى، از طرف فیلسوفان مسلمان دست‏کم در برخى از مصادیق، از دیگر نتایج این پژوهش است. 
    References: 
    • ـ ابن سينا، التعليقات، تحقيق عبدالرحمن بدوى، بيروت، مكتبة الاعلام الاسلامى، 1404ق.
    • ـ ـــــ ، الشفاء، قم، مكتبة آيت اللّه مرعشى نجفى، 1404ق.
    • ـ ـــــ ، المباحثات، قم، بيدار، 1371.
    • ـ ـــــ ، رسائل، قم، بيدار، 1400ق.
    • ـ حسين زاده، محمّد، منابع معرفت، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره، 1386.
    • ـ سليمانى اميرى، عسكرى، «حضورى بودن محسوسات»، معرفت فلسفى، ش 7، بهار 1384، 11ـ41.
    • ـ سهروردى، شهاب الدين، مجموعه مصنّفات شيخ اشراق، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى، 1375.
    • ـ طباطبائى، سيد محمّدحسين، اصول فلسفه و روش رئاليسم، پاورقى مرتضى مطهّرى، در: مرتضى مطهّرى، مجموعه آثار، ج 6، قم، صدرا، 1368.
    • ـ ـــــ ، نهايه الحكمة، قم، نشر اسلامى، 1416ق.
    • ـ طوسى، نصيرالدين، شرح الاشارات و التنبيهات، قم، البلاغة، 1375.
    • ـ عبوديت، عبدالرسول، درآمدى به نظام حكمت صدرايى، تهران، سمت، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره، 1385.
    • ـ فارابى، ابونصر، الاعمال الفلسفية، تحقيق جعفر آل ياسين، بيروت، دارالمناهل، 1413ق.
    • ـ ـــــ ، فصوص الحكم، قم، بيدار، 1405ق.
    • ـ فياضى، غلامرضا، تعليقه بر نهايه الحكمة، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره، 1378.
    • ـ ـــــ ، هستى و چيستى در مكتب صدرايى، تحقيق و نگارش حسينعلى شيدان شيد، قم، پژوهشگاه 1387.
    • ـ مصباح، محمّدتقى، آموزش فلسفه، تهران، سازمان تبليغات اسلامى، 1378.
    • ـ ـــــ ، شرح اسفار، تحقيق و نگارش محمّد سعيدى مهر، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى، 1375.
    • ـ ملّاصدرا (صدرالدين محمّدبن ابراهيم شيرازى)، الحكمه المتعالية فى الاسفارالعقلية الاربعة، تعليقه ملّاهادى سبزوارى، بيروت، دار احياءالتراث، 1981م.
    • ـ ـــــ ، المبدأ و المعاد، تصحيح سيد جلال الدين آشتيانى، تهران، انجمن حكمت و فلسفه ايران، 1354.
    • ـ ـــــ ، شرح الهدايه الاثيرية، تصحيح محمّدمصطفى فولادكار، بيروت، مؤسسه التاريخ العربى، 1422ق.
    • ـ ـــــ ، شرح و تعليقه صدرالمتألّهين بر الهيات شفا، تهران، بنياد حكمت اسلامى صدرا، 1382.
    • ـ ـــــ ، مجموعه رسائل فلسفى صدرالمتألّهين، تحقيق و تصحيح حامد ناجى اصفهانى، تهران، حكمت، 1375.
    • ـ ـــــ ، شرح و تعليقه صدرالمتألّهين بر الهيات شفاء، به اشراف سيدمحمّد خامنه اى، تصحيح، تحقيق و مقدمه نجفقلى حبيبى، تهران، بنياد حكمت اسلامى، 1382.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sarbakhshi, Mohammad.(2025) History of Knowledge by Presence in the Tradition of Islamic Philosophy. Ma`rifat Falsafi, 8(2), 95-123

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mohammad Sarbakhshi." History of Knowledge by Presence in the Tradition of Islamic Philosophy". Ma`rifat Falsafi, 8, 2, 2025, 95-123

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sarbakhshi, M.(2025) ' History of Knowledge by Presence in the Tradition of Islamic Philosophy', Ma`rifat Falsafi, 8(2), pp. 95-123

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sarbakhshi, M. History of Knowledge by Presence in the Tradition of Islamic Philosophy. Ma`rifat Falsafi, 2025; 8(2): 95-123