Pages:
71-93
Receive Date: 2025/04/06
Accept Date: 2025/04/06
Abstract:
In the Islamic philosophy, common sense is conceived as a cognitive faculty that perceives sensual, conventional, and intuitive concepts. This article deals with the issue of common sense ontologically and epistemologically.
Muslim philosophers, since Ibn Sina, have adopted an ontologically reductionist approach to common sense by suggesting the unity of nafs and by reducing its faculties to mere concepts and names. In this article, common sense is epistemologically investigated. The question of whether common sense provides knowledge by presence or be presentation is examined first, and then Ibn Sina’s idea is explained with regard to the issue of correspondence. At the end, the authors study the problem of substantial motion in Ibn Sina to answer a challenge to his theory concerning lack of any pivot for absolute knowledge. The conclusion is some sort of epistemology, called gradational epistemology.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :تبیین وجودى و معرفتى حسّ مشترک در فلسفه اسلامى
Abstract:
در حیطه علمالنفس فلسفه اسلامى، حسّ مشترک به عنوان قوّهاى ادراکى مطرح شده است که مفاهیم حسّى، مفاهیم جعلى، و مفاهیم شهودى را ادراک مىکند. این مقاله، در دو حوزه وجودشناختى و معرفتشناختى، به بررسى حسّ مشترک پرداخته است. فلاسفه مسلمان از دوره ابنسینا با طرح مسئله وحدت نفس و تنزّل وجودى قواى نفس به حوزه مفهوم و اسم، به نوعى تقلیلگرایى وجودشناختى در باب حسّ مشترک جهت مىیابند. در بستر معرفتشناختى، در این مقاله، ابتدا ادراکات حسّ مشترک به لحاظ حصولى و حضورى بودن بررسى، و سپس با طرح مسئله نماى مطابقت در حکمت سینوى، نگاه ویژه ابنسینا به این مسئله تبیین شده است. در نهایت، با طرح نظریه حرکت جوهرى از دید ابنسینا (و اقتران با نگاه معرفتى ویژهاى که ابنسینا به حسّ مشترک دارد)، چالش فقدان محوریت اطلاقى معرفت از دیدگاه وى تاحدودى مرتفع شده است. حاصل این اقتران، گونهاى از معرفتشناسى خواهد بود که معرفتشناسى تشکیکى نامیده شده است.
References:
- ـ آشتيانى، سيد جلال الدين، شرح مقدّمه قيصرى بر فصوص الحكم، تهران، اميركبير، 1370.
- ـ ابن سينا، الاشارات و التنبيهات، با شرح خواجه نصيرالدين طوسى، تحقيق كريم فيضى، قم، مطبوعات دينى، 1383.
- ـ ـــــ ، الاشارات و التنبيهات، شرح خواجه نصيرالدين طوسى، تحقيق حسن حسن زاده آملى، قم، بوستان كتاب، 1383.
- ـ ـــــ ، التعليقات، تحقيق عبدالرحمن بدوى، قم، مركزالنشر التابع لمكتب الاعلام الاسلامى، 1404ق.
- ـ ـــــ ، الشفاء (الطبيعيات)، ارجاع و مقدّمه ابراهيم مذكور، تحقيق محمود قاسم، قم، مكتبة آيت اللّه المرعشى النجفى، 1404ق.
- ـ ـــــ ، النجات من الغرق فى بحرالضلالات، ترجمه سيديحيى يثربى، قم، بوستان كتاب، 1385.
- ـ ـــــ ، النفس من كتاب الشفاء، تحقيق حسن حسن زاده آملى، چ دوم، قم، بوستان كتاب، 1375.
- ـ ابن عربى، محيى الدين، الفتوحات المكيه، بولاق، 1293ق.
- ـ ارسطو، درباره نفس، ترجمه و تحشيه ع. م. داودى، تهران، حكمت، 1369.
- ـ اسپنسرا، راتوس، روان شناسى عمومى، ترجمه حمزه گنجى، تهران، ويرايش، 1383.
- ـ انجمن روان پزشكى آمريكا، راهنماى تشخيصى و آمارى اختلالات روانى، ترجمه محمّدرضا نائينيان و ديگران، تهران، دانشگاه شاهد، 1383.
- ـ بهشتى، احمد، غايات و مبادى: شرح نمط ششم از كتاب «الاشارات و التنبيهات»، قم، بوستان كتاب، 1382.
- ـ جرجانى، حكيم سيداسماعيل، ذخيره خوارزمشاهى، تصحيح و تحشيه محمدرضا محررى، تهران، نزهت، 1381.
- ـ دهخدا، على اكبر، لغت نامه، زيرنظر محمّد معين و سيدجعفر شهيدى، تهران، دانشگاه تهران، 1373.
- ـ رازى، فخرالدين محمّدبن عمر، المباحث المشرقيه فى العلم الهيات و طبيعيات، قم، ذوى القربى، 1429ق.
- ـ راسل، برتراند، تحليل ذهن، ترجمه منوچهر بزرگمهر، تهران، خوارزمى، 1387.
- ـ سجادى، جعفر، فرهنگ علوم عقلى، تهران، انجمن حكمت و فلسفه ايران، 1368.
- ـ سهروردى، شهاب الدين، مجموعه مصنّفات شيخ اشراق، تصحيح و مقدّمه هانرى كربن و ديگران، چ سوم، تهران، پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى، 1380.
- ـ سياسى، على اكبر، علم النفس ابن سينا و تطبيق آن با روان شناسى جديد، تهران، دانشگاه تهران، 1333.
- ـ ـــــ ، علم النفس يا روان شناسى از لحاظ تربيت، تهران، كتابخانه ابن سينا، 1345.
- ـ شيرازى، قطب الدين، درّه التاج، به كوشش محمّد مشكاه، تهران، حكمت، 1365.
- ـ صليبا، جميل، فرهنگ فلسفى، ترجمه منوچهر صانعى درّه بيدى، تهران، حكمت، 1366.
- ـ طباطبائى، سيد محمّدحسين، نهايه الحكمه، تصحيح و تحقيق غلامرضا فياضى، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى، 1385.
- طوسى، خواجه نصيرالدين، تلخيص المحصل، به اهتمام عبداللّه نورانى، تهران، دانشگاه تهران، 1359.
- ـ ـــــ ، تجريدالاعتقاد همراه با كشف المراد فى شرح التجريدالاعتقاد، چ سوم، قم، شكورى، 1372.
- ـ فارابى، ابونصر، المنطقيات، تحقيق و مقدّمه محمّدتقى دانش پژوه، قم، مكتبة آيت اللّه العظمى المرعشى النجفى، 1409ق.
- ـ قيصرى، داودبن محمود، شرح القيصرى على الفصوص الحكم، قم، بيدار، بى تا.
- ـ كاپلستون، فردريك، تاريخ فلسفه (از ولف تا كانت)، ترجمه اسماعيل سعادت و منوچهر بزرگمهر، تهران، انتشارات علمى فرهنگى، 1375.
- ـ كانت، ايمانوئل، تمهيدات، ترجمه غلامعلى حدّاد عادل، تهران، نشر دانشگاهى، 1367.
- ـ كورنر، اشتفان، فلسفه كانت، ترجمه عزت اللّه فولادوند، تهران، خوارزمى، 1380.
- ـ مصباح، محمّدتقى، شرح اسفار، تحقيق و نگارش محمّد سعيدى مهر، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى، 1375.
- ـ مطهّرى، مرتضى، مجموعه آثار، تهران، صدرا، 1383.
- ـ معين، محمّد، فرهنگ فارسى، تهران، اميركبير، 1362.
- ـ ملّاصدرا (صدرالدين محمّدبن ابراهيم شيرازى)، الحكمه المتعاليه فى الاسفارالعقلية الاربعة، چ دوم، قم، منشورات طليعه النور، 1428ق.
- ـ ـــــ ، الشواهدالربوبيه، مقدّمه، تصحيح و تعليق سيد جلال الدين آشتيانى، چ سوم، قم، بوستان كتاب، 1382.
- ـ ـــــ ، المبدأ و المعاد، تصحيح و تحقيق محمّد ذبيحى و ديگران، تهران، بنياد حكمت اسلامى صدرا، 1381.
- ـ نصر، سيدحسين، تاريخ فلسفه اسلامى، زيرنظر سيدحسين نصر و اليور ليمن، تهران، حكمت، 1386.
- - Aristotle, The Complete Works of Aristotle, Barnes, Jonathan, vol. 1, 2, Princeton, 1995.
- - O'Brien, John, Reasoning with the Senses: The Humanist Imagination, JSTOR South Central Review, 1993. v. 10. p. 3-19.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Beheshti , Ahmad, , Mohammad.(2025) Ontological and Epistemological Explanations of Common Sense in the Islamic Philosophy. Ma`rifat Falsafi, 8(2), 71-93
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Ahmad Beheshti ; Mohammad ." Ontological and Epistemological Explanations of Common Sense in the Islamic Philosophy". Ma`rifat Falsafi, 8, 2, 2025, 71-93
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Beheshti , A, , M.(2025) ' Ontological and Epistemological Explanations of Common Sense in the Islamic Philosophy', Ma`rifat Falsafi, 8(2), pp. 71-93
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Beheshti , A, , M. Ontological and Epistemological Explanations of Common Sense in the Islamic Philosophy. Ma`rifat Falsafi, 2025; 8(2): 71-93