Ma`rifat Falsafi, Volume 5, Issue 4, No 20, Year 2008, Pages 193-242
Theory of Human Nature (Fiṭrat): a Historical Review in the West: from Antiquity till Today
Article Type:
Research
Writers:
Abstract:
The theory of human nature (fiṭrat) occupied the central stage in the philosophical investigations of many 17th-century Western philosophers. It appeared as a philosophical, psychological, and epistemological theory that included a variety of elements and ideas. This theory is also considered as one of the challenging points of contact and philosophical criticism between Islamic and Western philosophies.
This theory, on the one hand, had a historical background, and on the other, manifested itself differently in the viewpoints of the next philosophers and thinkers. This article is an attempt to shed light on the historical background of the theory before 17th century Europe, and to follow its course of development in the next period (without engaging in a discussion on the Cartesian and Kantian philosophers). Such an historical review is meant to achieve two goals: first, it can show the width of such a theory in the mind of different philosophers, and second, it may help better understand the challenge, between Muslim and some Western philosophers, revolving around the issue of Fiṭrat.
Keywords:
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :نظریه «فطرت» سیر تاریخى در غرب از یونان تا دوره معاصر
Abstract:
نظریه «فطرت» در آغاز به عنوان نظریه اى فلسفى و به منزله نظریه اى روان شناختى ـ معرفت شناختى، که مشتمل بر عناصر و ایده هاى متعدد و متنوّعى است، محور تحقیقات بسیارى از فلاسفه در قرن هفدهم بود. این نظریه از جمله نقاط تلاقى و چالش در گفت وگوى فلسفى و انتقادى فلاسفه اسلامى با فلاسفه غرب نیز به شمار مى رود. این نظریه از یک سو، مسبوق به زمینه و سابقه اى تاریخى است و از سوى دیگر، خود را در اشکال گوناگون، در دیدگاه هاى فلاسفه و متفکران و محققان بعدى آشکار ساخته و به نمایش گذاشته است. این مقاله درصدد بیان زمینه تاریخى این نظریه پیش از قرن هفدهم و نیز استمرار آن در اشکال نظرى، در دوره پس از آن است (البته بدون آنکه شامل نظرات فلاسفه دکارتى و کانتى شود.) این گزارش تاریخى اولا، مى تواند گستره این نظریه را در اندیشه فلاسفه و محققان روشن سازد و ثانیآ، مى تواند بر چالش میان فلاسفه اسلامى و برخى فلاسفه غربى، که بر محور نظریه فطرت دور مى زند، نورى جدید بیفکند.
Keywords:
References:
- ـ آكريل، جى. ال.، ارسطوى فيلسوف، ترجمه عليرضا آزادى، تهران، حكمت، 1380.
- ـ آگوستين، اعترافات، ترجمه سايه ميثمى، تهران، سهروردى، 1380.
- ـ احمدى، على‌اصغر، فطرت بنيان روان‌شناسى اسلامى، تهران، اميركبير، 1362.
- ـ ارسطو، درباره نفس، ترجمه على‌مراد داودى، تهران، حكمت، 1369، چ سوم.
- ـ ـــــ ، مابعدالطبيعه، ترجمه محمّدحسن لطفى، تهران، طرح نو، 1385، چ دوم.
- ـ ـــــ ، متافيزيك، ترجمه شرف‌الدين خراسانى، تهران، گفتار، 1367، چ دوم.
- ـ ـــــ ، منطق، ترجمه مير شمس‌الدين اديب سلطانى، تهران، نگاه، 1378.
- ـ اسپينوزا، باروخ، اخلاق، ترجمه محسن جهانگيرى، تهران، مركز نشر دانشگاهى، 1364.
- ـ ـــــ ، اصلاح فاهمه، ترجمه اسماعيل سعادت، تهران، مركز نشر دانشگاهى، 1374.
- ـ استيس، والترترنس، تاريخ انتقادى فلسفه يونان، ترجمه يوسف شاقول، قم، دانشگاه مفيد، 1385.
- ـ اعتماد، شاپور، انقلاب معرفتى و علوم‌شناختى، تهران، مركز، 1380.
- ـ افلاطون، دوره آثار، ترجمه محمّدحسن لطفى و رضا كاويانى، تهران، خوارزمى، 1380، چ سوم، ج 1 (محاورات منون و فايدون).
- ـ ايلخانى، محمّد، تاريخ فلسفه در قرون وسطى و رنسانس، تهران، سمت، 1382.
- ـ بريه، اميل، تاريخ فلسفه قرن هفدهم، ترجمه اسماعيل سعادت، تهران، هرمس، 1385.
- ـ بزرگمهر، منوچهر، فلاسفه تجربى انگلستان، تهران، انجمن حكمت و فلسفه، 1357، ج 1 (لاك و باركلى).
- ـ بل، ديويد، انديشه‌هاى هوسرل، ترجمه فريدون فاطمى، تهران، مركز، 1376.
- ـ بوئتيوس، تسلّاى فلسفه، ترجمه سايه ميثمى، تهران، بنگاه معاصر، 1385.
- ـ پوپر، كارل، جهان گرايش‌ها، دو پژوهش درباره علّيت و تكامل، ترجمه عبّاس باقرى، تهران، فرزان، 1381.
- ـ پياژه، ژان، معرفت‌شناسى تكوينى، ترجمه عبّاس بخشى‌پور، تبريز، مؤسسه سه علّامه، 1383.
- ـ جعفرى، محمّدتقى، ترجمه و تفسير نهج‌البلاغه، تهران، نشر فرهنگ اسلامى، 1359، ج 6و7 (شناخت از ديدگاه علمى و شناخت از ديدگاه قرآن).
- ـ جوادى آملى، عبداللّه، رحيق مختوم، قم، اسراء، 1375، ج 1.
- ـ ـــــ ، شناخت‌شناسى در قرآن، قم، مركز مديريت حوزه علميه، 1370.
- ـ چامسكى، نوام، دانش زبان: ماهيت، منشأ و كاربرد آن، ترجمه على درزى، تهران، نى، 1380.
- ـ چپمن، شيوان، از فلسفه به زبان‌شناسى، ترجمه حسين صافى، تهران، گام نو، 1384.
- ـ حائرى يزدى، مهدى، كاوش‌هاى عقل نظرى، تهران، اميركبير، 1361، چ دوم.
- ـ حسن‌زاده آملى، حسن، عيون مسائل‌النفس و معرفت نفس، تهران، اميركبير، 1371.
- ـ خراسانى، شرف‌الدين، نخستين فيلسوفان يونان، تهران، آموزش انقلاب اسلامى، 1370، چ دوم.
- ـ داودى، على‌مراد، عقل در حكمت مشّاء، تهران، دهخدا، 1349.
- ـ دفتر همكارى حوزه و دانشگاه، مكتب‌هاى روان‌شناسى و نقد آن، تهران، سمت، 1372، ج 2.
- ـ ديوانى، امير، قوانين طبيعت، قم، دانشگاه قم، 1382.
- ـ راس، ديويد، ارسطو، ترجمه مهدى قوام صفرى، تهران، فكر روز، 1377.
- ـ رفيعى، مجيد، «ساختار پيمانه‌اى ذهن»، علّامه 2ـ 3 (پاييز و زمستان، 1382).
- ـ سبحانى، جعفر، شناخت در فلسفه اسلامى، قم، توحيد، 1363، ج 1.
- ـ شفلر، ايزرايل، در باب استعدادهاى آدمى، قم، دفتر همكارى حوزه و دانشگاه، 1377.
- ـ صدر، سيد محمّدباقر، تئورى شناخت در فلسفه ما، «ريشه‌هاى اصلى شناخت»، تهران، كوكب، 1359.
- ـ ـــــ ، مبانى منطقى استقراء، ترجمه محمّدعلى قدس‌پور، قم، يمين، 1382.
- ـ طباطبائى، سيد محمّدحسين، اصول فلسفه و روش رئاليسم، پاورقى مرتضى مطهّرى (مجموعه آثار، ج 6)، تهران، صدرا، 1383، چ دهم.
- ـ فلوطين، دوره آثار (تاسوعات)، ترجمه محمّدحسن لطفى، تهران، خوارزمى، 1366، ج 2.
- ـ كاپرا، فريتيوف، پيوندهاى پنهانى، ترجمه محمّد حريرى اكبرى، تهران، نى، 1386.
- ـ كاپلستون، فردريك، تاريخ فلسفه، ترجمه امير جلال‌الدين مجتبوى، تهران، سروش، 1380، چ چهارم، ج 1 (يونان و روم).
- ـ ـــــ ، تاريخ فلسفه، ترجمه امير جلال‌الدين اعلم، تهران، سروش، 1362، ج 5 (فيلسوفان انگليسى).
- ـ ـــــ ، تاريخ فلسفه، ترجمه غلامرضا اعوانى، تهران، سروش، 1380، ج 4 (دكارت تا لايب نيتس).
- ـ كوهن، توماس، ساختار انقلاب‌هاى علمى، ترجمه عبّاس طاهرى، تهران، قصه، 1383.
- ـ گمپرتس، تئودور، متفكران يونانى، ترجمه محمّدحسن لطفى، تهران، خوارزمى، 1375، ج 1.
- ـ گودمن، نلسون، واقعيت، افسانه و پيش‌بينى، ترجمه رضا گندمى نصرآبادى، قم، دانشگاه مفيد، 1381.
- ـ لاك، جان، تحقيق در فهم بشر، تلخيص پرينگل پتيسون، ترجمه رضازاده شفق، تهران، دهخدا، 1349.
- ـ لايب نيتس، گفتار در مابعدالطبيعه، ترجمه ابراهيم دادجو، تهران، حكمت، 1381.
- ـ ـــــ ، مونادولوژى و چند مقاله فلسفى ديگر، ترجمه عبدالكريم رشيديان، تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامى، 1372.
- ـ مجموعه نويسندگان، فرهنگ تاريخ انديشه‌ها، ويراسته فيليپ پى. واينر، ترجمه مجموعه مترجمان، تهران، سعاد، 1385، ج 1.
- ـ مجموعه نويسندگان، فرهنگ‌نامه تاريخى مفاهيم فلسفه، ترجمه مجموعه مترجمان، ويراسته محمّدرضا حسينى بهشتى، تهران، سمت، 1386.
- ـ مصباح، محمّدتقى، آموزش فلسفه، تهران، سازمان تبليغات اسلامى، 1368، چ سوم، ج 1.
- ـ ـــــ ، شرح اسفار، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى، 1380.
- ـ مگى، برايان، فلاسفه بزرگ، ترجمه عزت‌اللّه فولادوند، تهران، خوارزمى، 1372، ج 1.
- ـ ملّاصدرا (صدرالدين محمّدبن ابراهيم شيرازى)، الحكمة المتعالية فى الاسفار العقلية الاربعة، قم، مصطفوى، 1368، چ دوم.
- ـ نجل رحيم، عبدالرحمان، جهان در مغز، تهران، آگاه، 1378.
- ـ هايدگر، مارتين، وجود و زمان، ترجمه محمود نوالى، تبريز، مؤسسه سه علّامه، 1386.
- ـ ـــــ ، هستى و زمان، ترجمه سياوش جمادى، تهران، ققنوس، 1386.
- ـ يثربى، سيديحيى، عيار نقد (2)، قم، دفتر تبليغات اسلامى، 1383.
- ـ يونگ، كارل گوستاو، روان‌شناسى ضمير ناخودآگاه، ترجمه محمّدعلى ميرى، تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامى، 1372.
- ـ ـــــ ، روان‌شناسى و دين، ترجمه فؤاد روحانى، تهران، اميركبير، 1370، چ سوم
Copyright © 2008 The Author(s). This article is published under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Omid, Masuod. (2008) Theory of Human Nature (Fiṭrat): a Historical Review in the West: from Antiquity till Today. Ma`rifat Falsafi, 5(4), 193-242
Masuod Omid."Theory of Human Nature (Fiṭrat): a Historical Review in the West: from Antiquity till Today". Ma`rifat Falsafi, 5, 4, 2008, 193-242
Omid, M.(2008) 'Theory of Human Nature (Fiṭrat): a Historical Review in the West: from Antiquity till Today', Ma`rifat Falsafi, 5(4), pp. 193-242
