معرفت فلسفی

بنابر رویکرد فرگه و استراوسون در فلسفه تحلیلی، آگاهی از هر شیئ در عالم خارج صرفا از طریق مفاهیم و اوصاف امکان‌پذیر است (نظریه «توصیفی»). اما راسل و ویتگنشتاین اول این نظریه را برنتابیده با استشهاد به دلایل متعدد آنرا رد کرده‌اند. مطابق با یکی از ادله، آگاهی از اوصاف یک شیئ در متن عالم خارج زمانی امکان‌پذیر می‌گردد، که ابتدا از خود آن شیئ و تحقق‌اش در خارج، به صورت مستقیم (بدون توصیف هیچ مفهوم) آگاه باشیم و الا آگاهی از خارج، سالبه به انتفاء موضوع خواهد بود (نظریه أتمیسم منطقی). این رویکرد با حذف واسطه‌گری ذهن و مفاهیم درون آن، مجبور است تغایر موضوع و محمول در گزاره‌های خارجیه را از طریق قول به تغایر وجودی آنها در متن هستی تأمین نماید. مقاله حاضر با روش توصیفی و تحلیلی ابتدا به تبیین دلیل مزبور پرداخته، سپس آن را بر پایه مبانی مطرح در فلسفه اسلامی مورد ارزیابی قرار می‌دهد. فیلسوفان اسلامی ضمن اذعان به قاعده فرعیت، آگاهی بی‌واسطه اوصاف به موضوع در گزاره خارجیه را با آگاهی بی‌واسطه مفهوم متلازم نمی‌دانند. بر اساس این نظریه، تغایر موضوع و محمول، یک تغایر ذهنی است و قول به تغایر خارجی ناشی از خلط احکام ذهن و عین است.