عدم ضرورت علت غائی در پیدایش ممکنات با تأکید بر دیدگاه استاد فیاضی

سيدعلي اخلاقي (فياض) / دانش‌پژوه دکتری مجتمع عالي امام خميني ره    
سيداحمد غفاری قره‌باغ / استاديار مؤسسة پژوهشي حکمت و فلسفة ايران    yarazegh@yahoo.com
چکیده
درباره ضرورت و عدم ضرورت علت غائی دو دیدگاه مطرح است: دیدگاه نخست آنکه در پیدایش موجودات مادی، وجود هر چهار قسم علت ضرورت دارند و در پیدایش موجودات مجرد، تنها وجود علت فاعلی و غائی، کافی‌اند. دیدگاه دوم ضمن تفکیک بين فاعل آگاه و ناآگاه، تنها وجود علت غائی را در فعل فاعل آگاه ضروری می‌داند.
ولی هر دو دیدگاه قابل نقد می‌باشند و ادله دو دیدگاه نمی‌توانند مدعی آنها را ثابت کنند، بلکه برهان بر عدم ضرورت علت غایی وجود دارد. لذا وجود علت غائی در پیدایش ممکنات ضرورتى ندارد، بلکه در پیدایش موجودات مادی تنها وجود علل مادی، صوری و مادی لازم‌اند همان‌گونه که در پیدایش موجودات مجرد تنها حضور علت فاعلی کافی است.
ازآنجاکه جهان‌بيني صحیح مبتنى بر اثبات علیت و معلولیت است، بحث از علیت و معلولیت امر ضروری می‌باشد. بحث از ضرورت و عدم ضرورت علل و علت غائی نزد معلول، از عوارض بحث اصل علیت می‌باشد. مقاله حاضر ضمن تبیین دو دیدگاه یادشده و بررسی و نقد ادله طرفين به این نتیجه رسیده است که دیدگاه سوم یعنی عدم ضرورت علت غایی صحیح است. روش پیژوهش در این مقاله مبتنی بر روش توصيفی ـ تحلیلی است.
کليدواژه‌ها: علت، غایت، علت غائی، معلول، ضرورت، ممکنات، فياضی.