جبر فلسفي در انديشه محقق اصفهاني

قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال هفدهم، شماره اول، پياپي 65، پاييز 1398

عليرضا کاوند / استاديار دانشگاه علوم و معارف قرآن کريم     kavand@quran.ac.ir
محمدعلي اسماعيلي / دانشجوي دكتري فلسفه جامعة المصطفي العالمية    mali.esm91@yahoo.com
حسن رضائي هفتادر / دانشيار پرديس فارابي دانشگاه تهران         Hrezaii@ut.ac.ir
دريافت: 21/09/97                  پذيرش: 10/05/98
چکيده
«جبر فلسفي» بيانگر جبرگرايي در سايه مسائل فلسفي همچون «تسلسل اراده‌ها»، «قاعده ضرورت سابق» و «تعلق اراده الهي به افعال ارادي انسان» است. محقق اصفهاني با ژرف‌نگري به تحليل و ارزيابي اين مسائل پرداخته و سازگاري اين مسائل فلسفي با اختيار فاعل را اثبات کرده است. از رهگذر اين جستار مشخص مي‌شود که در انديشه وي، معيار اختياري بودن فعل، مسبوقيت آن به اراده است نه مسبوقيت اراده به اراده ديگر، تا تسلسل اراده‌ها لازم آيد. قاعده ضرورت سابق نيز نه‌تنها با اختيار فاعل ناسازگار نيست، بلکه مؤيد و مؤکد اختيار اوست. اراده الهي نيز به افعال ارادي انسان، مقيد به اراده وي تعلق مي‌گيرد. در نوشتار حاضر با روش توصيفي ـ تحليلي به دسته‌بندي، تنظيم، تبيين و ارزيابي ديدگاه محقق اصفهاني در مسئله جبر فلسفي پرداخته شده است.
کليدواژه‌ها: جبر فلسفي، تسلسل اراده‌ها، ضرورت سابق، اراده الهي، محقق اصفهاني.
 


Philosophical Predestination in Muhaqqiq Isfahan’s Thought

Ali Reza Kakawand / Assistant Professor in University of the Sciences and Teachings of the Quran

                                                                                                                                    kavand@quran.ac.ir

Muhammad Ali Isma’ili / PhD Student of Islamic Philosophy in al-Mustafa International University

                                                                                                                                   mali.esm91@yahoo.com

Hassan Reza’ie Haftadar/ Associate Professor in Tehran University/ Farabi Complex Hrezaii@ut.ac.ir

Received: 2018/12/12 - Accepted: 2019/08/01

ABSTRCAT

“Philosophical predestination” states determinism in the light of philosophical issues such as “succession of wills”, the “rule of previous necessity”, and the “relation of divine will to the man’s volitional actions”. Muhaqqiq Isfahani has dealt with an analysis and evaluation of these issues with scrutiny and has proved the consistency of these philosophical issues with the agent’s free will. Through this study, it is clarified that in his thought, the criterion for an action’s being volitional is its being preceded by a will and not a will being preceded by another will, so that the succession of wills is necessary. The rule of previous necessity is not inconsistent with the agent’s free will; rather, it supports and confirms his free will. Similarly, the divine will is related to the man’s volitional actions limited by his will. In this article, Muhaqqiq Isfahani’s view regarding the philosophical predestination has been categorized, adjusted, explained and evaluated with a descriptive-analytical method.

KEY WORDS: philosophical predestination, successions of wills, previous necessity, divine will, Muhaqqiq Isfahani.