جاي‌گزيني براي تمايز ميان حمل اولي ذاتي و حمل شايع صناعي در حل معضلات فلسفي

قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال شانزدهم، شماره چهارم، پياپي64، تابستان 1398

محمد اصلاني / عضو هيئت علمي دانشگاه رازي    maslani@razi.ac.ir
دريافت: 29/06/97                  پذيرش: 18/12/97
چکيده
ارائه‌ تمايز بين حمل «اولي» و «شايع» توسط صدرالمتألهين، مشکلات فلسفي فراواني از جمله مشکل معروف وجود ذهني را حل کرد؛ اما خود موجب بروز مشکلاتي شد. براي حل مشکلات اخير تلاش‌هايي صورت گرفته است که از جمله‌ آنها مي‌توان به تفکيک ميان حمل اولي به قيد قضيه و حمل اولي به قيد موضوع اشاره کرد. از نظر نگارنده اين نوشتار، اين تفکيک دقيق نيست؛ زيرا حمل اولي به قيد موضوع در واقع حمل مصطلح منطقي نيست، بلکه نوعي تقسيم موضوع است به دو اعتبار. در اين مقاله راه‌حل جديد و بسيار ساده‌اي ارائه مي‌شود که بدون ايجاد مشکلات جديد، جاي‌گزين راه‌حل تمايز بين حمل اولي و شايع مي‌گردد. راه‌حل موردنظر به صورت بسيار خلاصه اين است که در قضيه محمول از ذاتيات، شئون، حالات و ويژگي‌هاي موضوع است و لاجرم بايد از يک موضوع خاص انتزاع شده، بر همان موضوع حمل شود؛ نه اينکه از موضوعي انتزاع‌شده بر موضوع ديگري حمل شود. به عبارت دقيق‌تر وقتي موضوعي قابليت اين را دارد که به چند اعتبار در نظر گرفته شود، ابتدا بايد مشخص شود در يک قضيه‌ معين کدام اعتبار موضوع مدنظر است تا محمول متناسب با آن اعتبار، از موضوع انتزاع شود و بر همان موضوع با همان اعتبار حمل گردد؛ نه اينکه از يک موضوع به يک اعتبار، محمولي انتزاع شود، ولي به همان موضوع با اعتبار ديگري حمل گردد. شهيد مطهري در کتاب «شرح منظومه»‌ خود به اين مطلب پرداخته است که: «آيا واقعاً فرق حمل اولي ذاتي و شايع صناعي در نفس حمل است، يا در واقع و نفس الامر در حمل اختلافي نيست، و بازگشت اين اختلاف نيز به اختلاف در موضوع است؟». يکي از يافته‌هاي مهم اين پژوهش، تمايزي است که بين دو حيثيت حکايتگري مفاهيم ذهني، يعني حکايتگري ذهن از عين و حکايتگري ذهن از ذهن صورت گرفته است؛ تمايزي که يکي از عناصر اصلي راه‌حل جديد است.
كليدواژه‌ها: محمول، حمل اولي ذاتي، حمل شايع صناعي، حيث حکايتگري مفاهيم ذهني، حيث استقلالي مفاهيم ذهني.