تحليل مفهومي «ثبوت بالعرض» و «ثبوت بالتبع» در حيطۀ‎ صفات الهي، از منظر صدرالمتألهين

ضمیمهاندازه
4.pdf233.25 کیلو بایت

سال پانزدهم، شماره سوم، پياپي 59، بهار 1397

محمدحسین وفائیان / دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران      Mh_vafaiyan@ut.ac.ir
قاسمعلی کوچنانی / دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران     kochnani@ut.ac.ir
دريافت: 16/11/95                  پذيرش: 01/06/96

چکیده
در حکمت متعالیه، ثبوت صفات الهی برای باری‌تعالی به‌مثابه ثبوت وجود برای ماهیت انگاشته می‌شود. این ثبوت، گاه متصف به «ثبوت بالعرض» و گاه نیز متصف به «ثبوت بالتبع» می‌گردد. «ثبوت بالعرض» در نگاه منطق‎دانان و به اذعان صدرالمتألهين، ثبوتی غیرحقیقی و مجازی است؛ درحالی‎که در «ثبوت بالتبع»، محمول برای موضوع به نحو اجمالی ثابت می‌گردد. اعتقاد به این دو نوعِ متفاوت از ثبوت برای صفات الهی و ماهیات، در بدو امر ناممکن و متناقض‎نماست. مسئله پژوهش جاری، تحلیل معناشناختی «ثبوت بالتبع» و «ثبوت بالعرض» از منظر صدرالمتألهین و مقایسه آن دو با یکدیگر برای اثبات یا رفع متناقض‎نمای مذکور است. رهیافت به‌دست‌آمده که با روش تحلیلی ‌ـ منطقی عبارات صدرالمتألهین حاصل گشته است، بیان دو احتمال در معنای «ثبوت بالتبع»، با لحاظِ دو نگاه متفاوت نسبت به ماهیات و صفات الهی است که هیچ‎یک با «ثبوت بالعرض» ناسازگار نخواهند بود.
كليدواژه‌ها: ثبوت ماهیت برای وجود، صفات الهی، وجود بالتبع، وجود بالعرض، صدرالمتألهین.


 

سال انتشار: 
15
شماره مجله: 
59
شماره صفحه: 
59