معاد جسماني ـ روحاني در ترازوي عقل نقدي بر منكران معقوليت معاد جسماني ـ روحاني

قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال پانزدهم، شماره اول، پياپي 57، پاييز 1396

عليرضا کرماني / دانشيار مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره                                        Kermania59@yahoo.com

دريافت: 6/9/95 ـ پذيرش: 16/2/96

چکيده

بيشتر متفکران مسلمان، به معاد، با کيفيتي جسماني ـ روحاني باور دارند. باور به معاد با بدني جسماني حتي به نحو تقليد از شريعت، اثبات معقوليت يا عقل‌ستيز نبودن اين آموزه را پيش‌شرط دارد. قائلان به انحصار معاد در شكل روحاني يا معتقدان به معاد با جسمي مثالي، پذيرش معاد با بدني عنصري را با محذوراتي عقلي همچون محذور تناسخ و عبث بودن بدن عنصري در آخرتْ روبه‌رو ديدند. اشکالات فلسفي‌اي از اين دست، عمدتاً مبتني بر علم‌النفسي است که يا قائل به روحانية الحدوث بودن نفس و رابطه‌اي از سنخ اضافة مقولي بين نفس و بدن است و يا از رابطة شأن و ذي‌شأن بودن بدن و نفس غفلت کرده است. در اين مقاله كوشيده‌ايم با روشي توصيفي تحليلي تبيين كنيم که با تحليلي خاص از رابطة نفس و بدن، نه محذور تناسخ سينوي (وجود دو نفس در يک بدن) و نه محذور تناسخ صدرايي (بالقوه شدن امر بالفعل) لازم مي‌آيد. در اين تبيين، حقيقت انسان نه روح مجرد است و نه بدن مادي؛ بلکه وجودي جامع همة اين مراتب است و لذا اگر بناست در عالم آخرت، انسانْ عود کند، با اين دو بُعد عنصري و روحاني خواهد بود.

کليد‌واژه ها: معاد، معاد جسماني، معاد عنصري، معاد روحاني، تناسخ، معقوليت.