بررسى تكوينى يا اعتبارى بودن حق از ديدگاه آيت اللّه مصباح

ضميمهاندازه
5.pdf1.03 مگابايت

فصل‏نامه‏اى علمى ـ پژوهشى در زمينه علوم فلسفى زمستان 1395

سيدعباس موسوى / استاديار گروه فلسفه دانشگاه الزهرا عليهاالسلام                       a.moosavi@alzahra.ac.ir

سيدمحمدرضا موسوى / دانشجوى دكترى حقوق دانشگاه تهران              mohammadrezamusavi@yahoo.com

دريافت: 26/9/94               پذيرش: 22/7/95

 

چكيده

نوشتار پيش رو درباره يكى از بحث هاى مهم فلسفه حق است و آن پرداختن به اين پرسش است كه آيا «حق» در كاربرد «حق داشتن» از نظر آيت اللّه مصباح، امرى تكوينى است يا اعتبارى؟ براى مثال وقتى گفته مى شود «خداوند حق خلق دارد» يا «انسان حق حيات دارد»، آيا حق موردنظر با قطع نظر از جعل جاعل داراى واقعيت نفس الامرى و حاكى از واقع است يا امرى اعتبارى و قراردادى است؟ اگر حق نيز امرى عينى و تكوينى باشد، در آن صورت حق ها ازجمله امور عينى و نفس الامرى بوده، كشف شدنى خواهند بود و براى پى بردن به حق ها بايد به امور عينى و تكوينى مراجعه كرد؛ وگرنه مفهوم حق از قبيل مفاهيم اعتبارى و قراردادى بوده، حاكى از واقع نيست كه در اين صورت حق ها متكى به اعتبار معتبِرند. با توجه به اينكه آيت اللّه مصباح از شخصيت هاى برجسته و صاحب نظر در علوم انسانى بوده، نظرشان در مسئله حق تأثيرگذار است، نوشتار حاضر به بررسى نظر ايشان در اين باره پرداخته و درصدد بيان اين مدعاست كه بر اساس مبانى آيت اللّه مصباح و معانى مختلف اعتبارى چنين نيست كه حق فقط ماهيتى اعتبارى داشته باشد، بلكه مى توان براى حق ماهيتى غيراعتبارى نيز قايل شد.

 

كليدواژه ها: حق، تكوينى، عينى، نفس الامر اعتبارى، قراردادى، آيت اللّه مصباح.