Ma`rifat Falsafi, Volume 23, Issue 4, No 92, Year 2026, Pages 35-82

    The Role of the Concept of ‘Man as ‘Ayn al-Rabṭ’ (Pure Dependence) in the Objectives of Islamic Humanities

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Esmaeeil Shabandari / Ph.D. holder of philosophy, Imam Khomeini Educational and Research Institute / esmail.sh@iran.ir
    Ali Mesbah / associate professor, Dept. of Philosophy, Imam Khomeini Educational and Research Institute / a-mesbah@iki.ac.ir
    Morteza Rezaei / associate professor, Dept. of Philosophy, Imam Khomeini Educational and Research Institute / m.rezaei@iki.ac.ir
    dor 20.1001.1.17354545.1405.23.4.3.8
    doi 10.22034/marefatfalsafi.2025.5002263⏳
    Abstract: 
    Nowadays, the importance of the human sciences in addressing the needs of individuals and human societies has become more evident than ever. The human sciences can be categorized into two types: descriptive human sciences and prescriptive ones. According to the preferred definition, the objective of descriptive humanities is to describe, explain, and interpret human phenomena, whereas the objective of prescriptive (or normative) humanities is to transform, reform, and provide direction for such phenomena. Among the philosophical foundations influencing the objectives of the human sciences is the view of creatures -including the human being- as ‘ayn al-rabṭ (purely dependent). While this philosophical outlook shapes theological foundations such as the demonstration of God, the demonstration of the Absolute Perfect, unification in creation (tawḥīd fi al-khāliqiyyat), unification in ownership (tawḥīd fi al-mālikiyyat), lordship (rubūbiyyat), and unification of divine acts (tawḥīd-i af‘ālī), it also plays an effective role in the explanation and interpretation of human phenomena- as the goal of the descriptive human sciences, as well as in directing human act, passivity, and social phenomena- as the goal of the prescriptive human sciences. This philosophical doctrine is the origin of the monotheistic ethical school, while the basis for rights in Law (ḥuqūq) and the legitimacy of governance in politics are also influenced by this philosophical teaching. In this paper, using an analytical-argumentative method and library-based information gathering, the role of this philosophical perspective in the objectives of the Islamic humanities is examined.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :تأثیر نگاه عین‌الربطی به انسان بر اهداف علوم‌ انسانی اسلامی*
    Abstract: 
    امروزه اهمیت علوم ‌انسانی در برطرف کردن نیازهای انسان و جوامع انسانی بیش از پیش مشخص شده است. علوم ‌انسانی در یک تقسیم‌بندی به علوم‌ انسانی توصیفی و علوم ‌انسانی دستوری تقسیم می‌شود. هدف علوم ‌انسانی توصیفی طبق تعریف برگزیده، توصیف، تبیین و تفسیر امور و پدیده‌های انسانی و هدف علوم ‌انسانی دستوری، تغییر، اصلاح و جهت‌بخشی به امور و پدیده‌های انسانی است. ازجمله مبانی فلسفی تأثیرگذار بر هدف علوم انسانی، دیدگاه عین‌الربطی به مخلوقات، ازجمله انسان است. این نگاه فلسفی، ضمن تأثیرگذاری بر مبانی الهیاتی همچون اثبات خدا، اثبات کامل مطلق، توحید در خالقیت، توحید در مالکیت، ربوبیت و توحید افعالی، نقش مؤثری در تبیین و تفسیر پدیده‌های انسانی، به‌عنوان «هدف علوم ‌انسانی توصیفی» و نیز جهت‌بخشی به افعال، انفعالات و پدیده‌های اجتماعی، به‌عنوان «هدف علوم ‌انسانی دستوری» دارد. این آموزه فلسفی منشأ ارائه مکتب اخلاق توحیدی شده، ضمن اینکه منشأ حق در حقوق و نیز مشروعیت حکومت در سیاست نیز متأثر از این آموزة فلسفی است. در این نوشتار، به روش تحلیلی ـ استدلالی و جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای، تأثیر این نظرگاه فلسفی در هدف علوم‌ انسانی اسلامی بررسی می‌شود.
    References: 
    • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۷۶). الهیات من کتاب الشفاء. تحقیق حسن حسن‌زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۷۹). النجاة. تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه. تهران: دانشگاه تهران.
    • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (بی‌تا). الرسائل فی الحکمة و الطبیعیات. قاهره: دارالعرب.
    • اترک، حسین (1393). فضیلت‌گرایی اخلاقی ابن‌سینا. پژوهش‌نامه اخلاق. 24 (7). 25ـ44.
    • پوپر، کارل (1397). حدس‌ها و ابطال‌ها. ترجمۀ رحمت‌الله جباری. چ دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • جان‌بزرگی، مسعود و همکاران (1402). روان‌شناسی شخصیت؛ نقد و بررسی و مطابقت‌های فرهنگی به ضمیمه نظریه‌های معنوی / مذهبی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • جمعی از نویسندگان (1400). مبانی علوم ‌انسانی اسلامی از دیدگاه آیت‌الله مصباح یزدی. چ دوم. قم: مؤسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
    • حسنی، سیدحمیدرضا و علی‌پور، مهدی (1390). پارادایم اجتهادی دانش دینی «پاد». قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • حسینی اسکندریان، عبدالله و کریم‌زاده قراملکی، قربانعلی (1402). بررسی و نقد دیدگاه پوزیتیویستی آگوسنت کنت در باب منشأ دین بر اساس نظریه فطرت شهید مطهری. پژوهشنامة کلام تطبیقی شیعه، 7 (4). 97ـ120.
    • راغب اصفهانی(1416ق)، مفردات الفاظ قرآن کریم، تحقیق صفوان عدنان داوودی، دمشق: دارالقلم.
    • رایکمن، ریچارد ام (1387). نظریه‌های شخصیت. ترجمۀ مهرداد فیروزبخت. تهران: ارسباران.
    • رضایی، مرتضی (1400). آشنایی با فلسفۀ علوم ‌انسانی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • سلیگمن، مارتین و همکاران (1383). کودک خوش‌بین برنامه‌ای آزموده‌شده برای ایمن ساختن همواره کودکان در برابر افسردگی. ترجمۀ فروزنده داورپناه. تهران: رشد.
    • شبان‌نیا، قاسم (1398). فلسفۀ سیاست. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • شبر، عبدالله و حائری تهرانی، مهدی (1373). بنیادهای اخلاق اسلامی. ترجمۀ حسین به‌جو و علی مشتاق عسکری. چ سوم. تهران: کتابخانه صدر.
    • شریفی، احمدحسین (1393). مبانی علوم‌ انسانی اسلامی. تهران: آفتاب توسعه.
    • شریفی، احمدحسین (1402). جایگاه تفسیر و تبیین در علوم‌ انسانی. تحقیقات بنیادین علوم‌ انسانی، 31، 55ـ72.
    • شولتز، دوان پی و شولتز، سیدنی الن (1401). نظریه‌های شخصیت. ترجمۀ یحیی سیدمحمدی. چ چهل و هفتم. تهران: ویرایش.
    • صدرالمتألهین (1363). المشاعر. چ دوم. تهران: کتابخانه طهوری.
    • صدرالمتألهین (1368). الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. قم: مکتبة المصطفوی.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1387). تعالیم اسلام. قم: بوستان کتاب.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فى تفسیر القرآن. چ پنجم. قم: جامعۀ مدرسین.
    • عبودیت، عبدالرسول (1388). درآمدی به نظام حکمت صدرایی. چ دوم. قم و تهران: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و سمت.
    • غزالی، ابوحامد (1406ق). احیاء علوم الدین. بیروت: دار الکتب العلمیه.
    • فارابی، ابونصر (1995م). آراء أهل المدینة الفاضلة. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
    • فارابی، ابونصر (1996م). کتاب السیاسة المدنیة. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
    • فنایی اشکوری، محمد (1377). دانش اسلامی و دانشگاه اسلامی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • فی، برایان (1383). پارادایم‌شناسی علوم ‌انسانی. ترجمۀ مرتضی مردیها. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • قلیچ‌پور، سجاد (1397). مقایسه تطبیقی مفهوم حق در مکتب پوزیتیویسم حقوقی و مکتب حقوقی اسلام. حقوق بشر و شهروندی، 6(2)، 205ـ223.
    • کاتوزیان، ناصر (1377). فلسفۀ حقوق. تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • کارور، چارلز اس و شی‌یر، مایکل اف (1375). نظریه‌های شخصیت. ترجمۀ احمد رضوانی و محمود الیاسی. مشهد: آستان قدس رضوی.
    • لیتل، دانیل(1373)، تبیین در علوم اجتماعی، ترجمه عبدالکریم سروش، چاپ اول، تهران: پژوهشگاه علوم‌ انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391). نظریه حقوقی اسلام. تحقیق و نگارش محمدمهدى نادرى قمى و محمدمهدى کریمى‌نیا. قم: مؤسسۀ آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1392). رابطۀ علم و دین. تحقیق و نگارش علی مصباح. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح، علی (1400). فلسفۀ علوم‌ انسانی از منظر اسلام. ویراست دوم. قم: مؤسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره) و مرکز آموزش مجازی و نیمه حضوری فرهنگ و معارف اسلامی.
    • مطهری، مرتضی (1374). فطرت. چ هفتم. تهران: صدرا.
    • مطهری، مرتضی (1376). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
    • مطهری، مرتضی (۱۳۸۹). بیست گفتار. چ سی و سوم. تهران: صدرا.
    • ‌موسوی خمینی، سیدروح‌الله (1372). شرح چهل حدیث (اربعین حدیث). چ سوم. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
    • نراقی، ملا احمد (1377). معراج السعادۀ. قم: هجرت.
    • نویل، آلیس (1383). زندگی بدون ترس. ترجمۀ گیله‌گل بهروزان. تهران: پیدایش.
    • هلموت، یونکر (1373). روانشناسی ترس. ترجمۀ طوبی کیان‌بخت و جمشید مهرپویا. چ دوم. تهران: یگانه.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Shabandari, Esmaeeil, Mesbah, Ali, Rezaei, Morteza. (2026) The Role of the Concept of ‘Man as ‘Ayn al-Rabṭ’ (Pure Dependence) in the Objectives of Islamic Humanities. Ma`rifat Falsafi, 23(4), 35-82 https://doi.org/10.22034/marefatfalsafi.2025.5002263.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Esmaeeil Shabandari; Ali Mesbah; Morteza Rezaei."The Role of the Concept of ‘Man as ‘Ayn al-Rabṭ’ (Pure Dependence) in the Objectives of Islamic Humanities". Ma`rifat Falsafi, 23, 4, 2026, 35-82

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Shabandari, E, Mesbah, A, Rezaei, M.(2026) 'The Role of the Concept of ‘Man as ‘Ayn al-Rabṭ’ (Pure Dependence) in the Objectives of Islamic Humanities', Ma`rifat Falsafi, 23(4), pp. 35-82

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Shabandari, E, Mesbah, A, Rezaei, M. The Role of the Concept of ‘Man as ‘Ayn al-Rabṭ’ (Pure Dependence) in the Objectives of Islamic Humanities. Ma`rifat Falsafi, 2026; 23(4): 35-82