مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 24 3 2027 04 04 کاربست اصول عدالت تربیتی در نظام آموزش و پرورش ایران: تحلیلی تطبیقی بر پایه دیدگاه‌های جان راولز و مصباح یزدی 5003822 10.22034/marefatfalsafi.2026.5003822 FA رقیه رحیمی دمیرچی درسی 0009-0009-0021-1741 سعید بهشتی نجمه وکیلی استادیار - گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز Journal Article 2026 05 11 This study aimed to explain and apply the principles of educational justice in Iran’s educational system based on the perspectives of John Rawls and Ayatollah Misbah Yazdi. Using a qualitative approach and comparative content analysis, the findings revealed fundamental differences between the two views at ontological, anthropological, and axiological levels. Rawls, grounded in contractualism and methodological individualism, defines justice as fairness and a procedural concept. In contrast, Misbah Yazdi, drawing on transcendent theosophy, views justice as a reflection of divine order and teleologically oriented. Anthropologically, Rawls emphasizes individual autonomy and natural rights, while Misbah considers humans as essentially social beings with divine nature. Nevertheless, at the practical level, both thinkers endorse the “difference principle within equality” and the necessity of compensating inequalities. The conclusion is that Iran’s educational justice system requires an indigenous theory that, while benefiting from Islamic foundations (particularly Misbah’s perspective), incorporates the structural implications of Rawlsian justice in distributing opportunities and supporting the disadvantaged. هدف پژوهش، تبیین و کاربست اصول عدالت تربیتی در نظام آموزشی ایران مبتنی بر آرای جان رالز و آیت‌الله مصباح‌یزدی بود. با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای تطبیقی، یافته‌ها نشان داد که میان دو دیدگاه در سطوح هستی‌شناسی، انسان‌شناسی و ارزش‌شناسی تفاوت‌های بنیادینی وجود دارد. رالز با مبانی قراردادگرایی و فردگرایی، عدالت را به‌مثابه انصاف و امری رویه‌ای می‌داند؛ در مقابل، مصباح‌یزدی با تکیه بر حکمت متعالیه، عدالت را بازتاب نظام احسن الهی و غایت‌محور می‌نگرد. در حوزه انسان‌شناسی، رالز بر خودآیینی و حقوق طبیعی فرد تأکید دارد، حال آنکه مصباح‌یزدی انسان را موجودی ذاتاً اجتماعی با فطرت الهی می‌داند. با وجود این، در سطح اصول عملی، هر دو بر «اصل تفاوت در عین برابری» و لزوم جبران نابرابری‌ها تأکید دارند. نتیجه آنکه نظام عدالت تربیتی در ایران نیازمند نظریه‌ای بومی است که ضمن بهره‌گیری از مبانی اسلامی (به‌ویژه دیدگاه مصباح‌یزدی)، دلالت‌های ساختاری عدالت رالزی را در توزیع فرصت‌ها و حمایت از محرومان به کار بندد.