مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 24 2 2027 03 06 تحلیل سیر پیشرفت مسئله معیار ارزش در اخلاق فلسفی بر اساس آراء کندی، رازی، فارابی و مسکویه 5003814 10.22034/marefatfalsafi.2026.5003814 FA حسن محیطی اردکان استادیار - گروه اخلاق دانشگاه معارف 0009-0008-8698-8377 Journal Article 2026 05 10 مسئله معیار ارزش اخلاقی بنیادی ترین بحث در اخلاق هنجاری به شمار می‌رود و به این پرسش پاسخ می‌دهد که ملاک و معیار ارزش اخلاقی چیست؟ بررسی این مسئله در رویکرد اخلاق فلسفی به عنوان فربه‌ترین رویکرد اخلاقی حائز اهمیت است. قلمرو پژوهش حاضر، پنج قرن نخست است و آراء چهار اندیشمند مهم حوزه اخلاق فلسفی اسلامی یعنی یعقوب بن اسحاق کندی، محمد بن‌ زکریای رازی، ابونصر فارابی و ابوعلی مسکویه را شامل می‌شود. پژوهش با روش توصیفی تحلیلی انجام شده و در خلال آن، ضمن اشاره به برخی برجستگی‌های اخلاق فلسفی اسلامی، بررسی شبهه یونانی بودن اخلاق اسلامی و وارداتی بودن آن مورد توجه قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان از برجستگی عناصری دارد که محور اساسی آن فاصله گرفتن از اخلاق یونانی و تقویت روزافزون اخلاق اسلامی به لحاظ مادی و صوری در دو سطح مبنایی و بنایی است. این عناصر شامل اتخاذ مبانی اسلامی در طرح مسئله، تقاریر مختلف اسلامی از تشبه یا قرب الهی به مثابه معیار ارزش، تلقی سعادت اخروی به عنوان سعادت حقیقی بشر، تبیین قاعده اعتدال با رویکرد اسلامی، تقویت سطح استدلال‌های اخلاقی مرتبط و طرح توحید و شرک به عنوان مبدأ فضایل و رذایل اخلاقی و زمینه‌سازی شکل گیری اخلاق توحیدی می‌شود.