مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 24 1 2026 12 06 اخلاق هنر در اندیشۀ آیت‌الله مصباح یزدی* 101 120 5003369 10.22034/marefatfalsafi.2026.5003369 FA سیدمحمدمحسن میرمرشدی دانشجوی دکتری - فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0003-1869-9227 Journal Article 2025 12 06 As one of the important branches of applied ethics, professional ethics addresses moral oughts and ought-nots in specialized domains of human life, with “the ethics of art” being considered one of its most prominent instances. The relationship between morality and art, particularly in contemporary philosophy, has been a subject of serious controversy, encompassing perspectives ranging from the complete independence of artistic value from morality to moderate moralism. Employing a descriptive-analytical approach based on library sources, this research, while elucidating prominent contemporary views such as those of George Dickie and Noël Carroll, investigates the relationship between morality and art as per the foundations of Islamic philosophy and, specifically, the thought of Ayatollah Mesbah Yazdi -a domain that has hitherto been rarely addressed in a coherent and systematic manner. The research findings indicate that, from the perspective of Ayatollah Mesbah Yazdi, morality encompasses all voluntary human actions, including the artistic act; thus, art is not only dependent on morality but stands in a deep and reciprocal relationship with it. Within this framework, the moral value of art is the outcome of the interaction among three elements: the artist, the artwork (comprising form and content), and the audience, with the ultimate criterion of evaluation being the artwork’s relation to human true perfection based on religious teachings. Accordingly, the desirable art is one that, both in terms of the artist’s intention and agency, and in terms of form and content, moves toward human moral and spiritual transcendence. Finally, the article elucidates the moral principles governing the artistic act and the moral duties of the artist based on the thought of Ayatollah Mesbah Yazdi, demonstrating that in his view, the ultimate goal of art and the ultimate goal of morality converge in human true perfection and divine proximity (taqarrub). اخلاق حرفه‌ای به‌عنوان یکی از شاخه‌های مهم اخلاق کاربردی، به بررسی بایدها و نبایدهای اخلاقی در حوزه‌های تخصصی زندگی انسان می‌پردازد و «اخلاق هنر» یکی از مهم‌ترین مصادیق آن به‌شمار می‌آید. مسئلۀ نسبت اخلاق و هنر، به‌ویژه در فلسفۀ معاصر، محل مناقشه جدی بوده است؛ به‌گونه‌ای‌که دیدگاه‌هایی از استقلال کامل ارزش هنری از اخلاق تا اخلاق‌گرایی معتدل را دربر می‌گیرد. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی‌بر منابع کتابخانه‌ای، ضمن تبیین دیدگاه‌های شاخص معاصر همچون جرج دیکی و نوئل کرول، به بررسی نسبت اخلاق و هنر بر اساس مبانی فلسفۀ اسلامی و به‌طور خاص اندیشۀ آیت‌الله مصباح یزدی می‌پردازد؛ حوزه‌ای که تاکنون کمتر به‌صورت منسجم و نظام‌مند بدان پرداخته شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از منظر آیت‌الله مصباح یزدی، اخلاق تمامی افعال اختیاری انسان ازجمله فعل هنری را دربر می‌گیرد و هنر نه‌تنها از اخلاق مستقل نیست، بلکه در پیوندی عمیق و دوسویه با آن قرار دارد. در این چارچوب، ارزش اخلاقی هنر حاصل تعامل سه عنصر هنرمند، اثر هنری (مشتمل بر قالب و محتوا) و مخاطب است و معیار نهایی ارزش‌گذاری، نسبت اثر هنری با کمال حقیقی انسان بر اساس آموزه‌های دینی است. بر این اساس، هنرِ مطلوب هنری است که هم از حیث نیت و فاعلیت هنرمند و هم از حیث قالب و محتوا، در جهت تعالی اخلاقی و معنوی انسان حرکت کند. مقاله در پایان، اصول اخلاقی حاکم بر فعل هنری و وظایف اخلاقی هنرمند را بر مبنای اندیشۀ آیت‌الله مصباح یزدی تبیین می‌کند و نشان می‌دهد که در این نگاه، غایت هنر و غایت اخلاق در کمال حقیقی انسان و تقرب الهی به وحدت می‌رسند. https://marefatfalsafi.nashriyat.ir/sites/marefatfalsafi.nashriyat.ir/files/article-files/5003369-1793600315.pdf