مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 24 1 2026 12 06 چیستی قواعد اخلاقی در نظریۀ قرب الهی* 121 134 5003254 10.22034/marefatfalsafi.2025.5003254 FA حسن محیطی اردکان استادیار - گروه اخلاق دانشگاه معارف 0009-0008-8698-8377 مجتبی مصباح دانشیار - گروه فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) Journal Article 2025 11 24 As one of the important issues in normative ethics, which, despite their significance and fundamental standing in Islamic ethics, moral rules have received less attention. With the aim of analyzing the nature of moral rules in the theory of divine proximity (qurb-e ilāhī) attributed to Ayatollah Mesbah Yazdi, this paper has been organized on the basis of the application of moral rules in this theory. The research method is descriptive-analytical, and the outcome of the research includes the derivation of eight characteristics of moral rules, the typology of moral rules, and the presentation of a specific definition. Accordingly, the theory of divine proximity is among the rule-based theories in Islamic ethics, in which moral rules play their role in the deduction of moral judgments as the middle term for proving more specific moral judgments through the major premise (kubrā) in the course of moral reasoning. The most important features of moral rules in this theory include: exemplifying moral judgment, universality, susceptibility to exceptions, realism, demonstrability, being informative (akhbārī), consistency with foundations and principles, and playing its role in the major premise of moral reasoning. Furthermore, various types of moral rules, such as positive and negative, general and specific, and primary (original) and derivative, were identified in this theory. بحث از قواعد اخلاقی یکی از مسائل مهم اخلاق هنجاری به‌شمار می‌آید که علی‌رغم اهمیت و جایگاه اساسی آن در اخلاق اسلامی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. مقاله پیش‌رو با هدف تحلیل چیستی قواعد اخلاقی در نظریۀ قرب الهی منسوب به آیت‌الله مصباح یزدی، بر اساس کاربست قواعد اخلاقی در این نظریه سامان یافته است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی بوده و حاصل پژوهش استنباط هشت ویژگی برای قواعد اخلاقی، گونه‌شناسی قواعد اخلاقی و ارائه تعریفی خاص بوده است. بر این اساس، نظریۀ قرب الهی جزء نظریات قاعده‌محور در اخلاق اسلامی است که در آن قواعد اخلاقی به‌عنوان واسطۀ اثبات احکام جزئی‌تر اخلاقی از طریق قرار گرفتن در کبرای استدلال اخلاقی نقش خود را در استنباط حکم اخلاقی ایفا می‌کنند. مهم‌ترین ویژگی‌های قواعد اخلاقی در این نظریه عبارت‌اند از: مصداقیت برای حکم اخلاقی، کلیت، استثناپذیری، واقع‌نمایی، برهان‌پذیری، اخباری بودن، سازگاری با مبانی و اصول، و ایفای نقش در کبرای استدلال اخلاقی. همچنین گونه‌های مختلف قواعد اخلاقی نظیر ایجابی و سلبی؛ عام و خاص، و اصیل و اشتقاقی در این نظریه شناسایی شد. https://marefatfalsafi.nashriyat.ir/sites/marefatfalsafi.nashriyat.ir/files/article-files/5003254-1793600329.pdf