مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 24 2 2027 03 06 بررسی تطبیقی "علم بودن متافیزیک" در اندیشه کانت و علامه مصباح یزدی 5003095 10.22034/marefatfalsafi.2025.5003095 FA عبدالله فتحی استادیار - گروه فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی 0009-0003-0132-3370 Journal Article 2025 11 09 The issue of "whether metaphysics can be considered a science" is one of the fundamental discussions in philosophy, which has gained more complex dimensions with Kant's critical system. The importance of this issue lies in the fact that the fate of other branches of knowledge depends on the quality of the response to this question. This research, using a comparative-analytical method, examines the viewpoints of Kant and Allamah Misbah Yazdi in this regard. The findings of the research indicate that Kant, by distinguishing between phenomenon and noumenon and introducing the criterion of synthetic a priori judgments, deems traditional metaphysics impossible; however, he himself faces significant challenges, including contradictions in explaining the thing-in-itself, methodological self-refutation, and reductionism in the analysis of philosophical concepts. In contrast, Allamah Misbah Yazdi, relying on presential knowledge, the distinction between primary and secondary intelligibles, and the reality-representing nature of philosophical concepts, presents a coherent epistemological system that makes the knowledge of meta-sensory truths possible. The examinations show that Kant's critique of metaphysics, despite its flaws, addresses the imperfect forms of metaphysics, not its essence, and transcendent theosophy (al-hikmah al-muta'āliyah), by presenting a more complete form of metaphysics, has opened new capacities for establishing metaphysics as a valid science. مسئله "علم بودن متافیزیک" از مباحث بنیادین در فلسفه است که با طرح نظام نقادی کانت، ابعاد پیچیده‌تری یافته است. اهمیت این مسئله بدان جهت است که سرنوشت سایر شاخه‌های معرفت به کیفیت پاسخ به این پرسش وابسته است. این پژوهش با روش تطبیقی-تحلیلی به بررسی دیدگاه‌های کانت و علامه مصباح یزدی در این زمینه پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که کانت با تفکیک پدیدار و نومن و معرفی معیار قضایای ترکیبی پیشینی، متافیزیک سنتی را ناممکن می‌داند، اما خود با چالش‌های مهمی از جمله تناقض در تبیین شیء فینفسه، خودشکنی روش‌شناختی و تقلیل‌گرایی در تحلیل مفاهیم فلسفی روبروست. در مقابل، علامه مصباح با تکیه بر علم حضوری، تمایز معقولات اولی و ثانیه، و واقع‌نمایی مفاهیم فلسفی، نظام معرفت‌شناختی منسجمی ارائه می‌دهد که امکان شناخت حقایق فراحسی را فراهم می‌سازد. بررسی ها نشان می‌دهد که نقد کانت بر متافیزیک صرف نظر از اشکالاتی که بر آن وارد است، ناظر به صورت‌های ناقص متافیزیک است، نه ذات آن، و حکمت متعالیه با ارائه صورت کامل‌تری از متافیزیک، ظرفیت‌های جدیدی برای بنیان‌گذاری متافیزیک به مثابه علمی معتبر گشوده است.