مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 24 2 2027 03 06 امکان‌سنجی وجود گزاره بدیهی در علم اخلاق با رویکرد انتقادی به دیدگاه علامه مصباح یزدی 5003004 10.22034/marefatfalsafi.2026.5003004 FA مجید ابوالقاسم زاده استادیار - گروه اخلاق دانشگاه معارف اسلامی 0000-0002-4077-3070 Journal Article 2025 10 27 از نظر علامه مصباح ‌یزدی، علم اخلاق فاقد گزاره بدیهی است و تمام قضایای اخلاقی حتی گزاره‌ «عدل حسن است»، به‌رغم آنکه در نگاه اول بدیهی به‌نظر می‌رسد، اما در واقع نظری و نیازمند اثبات است. این قضیه یک قضیه حقیقیه است که دلالت بر وجود مصداقش در خارج ندارد. مصادیق عدل تنها زمانی بدیهی خواهد بود که افزون بر اوّلی بودن، وجدانی یا معلوم به‌علم حضوری باشند. در حالی‌که با اوّلی دانستن حُسن عدل، مشکل ارتباط آن با خارج و صدقش بر واقعیت‌های عینی، حل نمی‌شود مگر آنکه اثبات گردند. پس، صرف اوّلی دانستن قضیه مزبور کافی نیست تا به ‌وجود گزاره بدیهی در اخلاق قایل باشیم. این مقاله با رویکرد تحلیلی ـ انتقادی و به منظور اثبات وجود قضیه بدیهی در علم اخلاق به‌بررسی این دیدگاه پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که انسان برخی ارزش‌ها و الزامات اخلاقی را در درون خود می‌یابد و به ‌آنها علم حضوری دارد. در نتیجه، علم اخلاق از قضیه بدیهی برخوردار است. در جهت تقویت این مدعا، اشکالات احتمالی مطرح و به ‌آنها پاسخ داده شد.