مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 23 4 2026 09 06 چیستی و امکان مابعدالطبیعه در اندیشۀ کانت؛ تحلیل و بررسی 103 124 5002883 10.22034/marefatfalsafi.2025.5002883 FA عبدالله فتحی استادیار - گروه فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی 0009-0003-0132-3370 Journal Article 2025 10 18 The present article elucidates the nature of metaphysics in Kant’s thought and examines the criteria for its scientific status from his perspective. The central question is: Is metaphysics possible as a science? And if not, how is its position defined within the Kantian system? In his response, Kant argues on the one hand that by establishing the criterion for ‘synthetic a priori propositions,’ traditional metaphysics is rendered impossible as a theoretical science. On the other hand, by introducing ‘metaphysics as a natural competence,’ he defines a regulatory function for the organization of empirical knowledge. By distinguishing between the ‘noumenon’ and the ‘phenomenon’ and defining ‘transcendental philosophy’ as a new form of metaphysics, he constructs a new concept of the discipline. In this new approach, the possibility of thinking about the truth and the ‘thing-in-itself’ is entirely precluded. This research, employing an analytical-descriptive method and focusing on the Critique of Pure Reason, first analyzes the dichotomy of Kant’s approach to metaphysics -viewing it as both an impossibility in the realm of theoretical science and a necessity in the realm of natural competence. Finally, the study presents the most significant challenges to this system of thought, including the contradiction in the concept of the ‘noumenon,’ the unjustifiable restriction of the sources of knowledge, and the self-defeating paradox, framed within nine fundamental axes. مقالۀ پیش‌رو به تبیین ماهیت مابعدالطبیعه در اندیشۀ کانت و واکاوی معیار علم‌بودگی آن از منظر وی می‌پردازد. پرسش محوری این است که آیا مابعدالطبیعه به‌عنوان یک علم ممکن است و اگر نیست، جایگاه آن در نظام فکری کانت چگونه تعریف می‌شود؟ کانت در پاسخ از یک‌سو با ارائه معیار «قضایای ترکیبی پیشین»، مابعدالطبیعه سنتی را به‌عنوان علمی نظری ناممکن می‌داند، و از سوی دیگر، با معرفی «مابعدالطبیعه به‌مثابه استعدادی طبیعی»، کارکردی تنظیم‌گرایانه در سامان‌بخشی به معرفت تجربی برای آن تعریف می کند. او با ایجاد تمایز میان «پدیدار» و «پدیده» و تعریف «فلسفۀ استعلایی» به‌عنوان متافیزیک نوین، اصطلاح جدیدی برای متافیزیک جعل می‌کند. در این رویکرد جدید امکان تفکر درباره حقیقت و شیء فی‌نفسه به‌کلی انکار می‌شود. این پژوهش با روش تحلیلی ـ توصیفی و با تمرکز بر متن «نقد عقل محض»، ابتدا دوگانگی رویکرد کانت را در قبال مابعدالطبیعه ـ هم به‌عنوان امری ناممکن در حوزۀ علم نظری و هم به‌عنوان امری ضروری در حوزه استعداد طبیعی ـ تحلیل می‌کند و در انتها، مهم‌ترین چالش‌های این نظام فکری، ازجمله تناقض در مفهوم نومن، انحصار ناروای منابع معرفت و پارادوکس خودشکنندگی، را در قالب نُه محور اساسی ارائه می کند. https://marefatfalsafi.nashriyat.ir/sites/marefatfalsafi.nashriyat.ir/files/article-files/5002883-1791015384.pdf