TY  - JOUR
ID  - 5002883
TI  - چیستی و امکان مابعدالطبیعه در اندیشۀ کانت؛ تحلیل و بررسی
JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
JA  - 4
LA  - fa
SN  - 1735-4545
AU  - Fathi, Abdollah
AD  - دانشیار - گروه فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
Y1  - 2026
PY  - 2026
VL  - 23
IS  - 4
SP  - 103
EP  - 124
KW  - نقد عقل محض
KW  - متافیزیک
KW  - قضیه ترکیبی پیشین
KW  - مقولات کانت
KW  - فلسفه استعلایی
DO  - 10.22034/marefatfalsafi.2025.5002883
AB  - مقالۀ پیش‌رو به تبیین ماهیت مابعدالطبیعه در اندیشۀ کانت و واکاوی معیار علم‌بودگی آن از منظر وی می‌پردازد. پرسش محوری این است که آیا مابعدالطبیعه به‌عنوان یک علم ممکن است و اگر نیست، جایگاه آن در نظام فکری کانت چگونه تعریف می‌شود؟
کانت در پاسخ از یک‌سو با ارائه معیار «قضایای ترکیبی پیشین»، مابعدالطبیعه سنتی را به‌عنوان علمی نظری ناممکن می‌داند، و از سوی دیگر، با معرفی «مابعدالطبیعه به‌مثابه استعدادی طبیعی»، کارکردی تنظیم‌گرایانه در سامان‌بخشی به معرفت تجربی برای آن تعریف می کند. او با ایجاد تمایز میان «پدیدار» و «پدیده» و تعریف «فلسفۀ استعلایی» به‌عنوان متافیزیک نوین، اصطلاح جدیدی برای متافیزیک جعل می‌کند. در این رویکرد جدید امکان تفکر درباره حقیقت و شیء فی‌نفسه به‌کلی انکار می‌شود.
این پژوهش با روش تحلیلی ـ توصیفی و با تمرکز بر متن «نقد عقل محض»، ابتدا دوگانگی رویکرد کانت را در قبال مابعدالطبیعه ـ هم به‌عنوان امری ناممکن در حوزۀ علم نظری و هم به‌عنوان امری ضروری در حوزه استعداد طبیعی ـ تحلیل می‌کند و در انتها، مهم‌ترین چالش‌های این نظام فکری، ازجمله تناقض در مفهوم نومن، انحصار ناروای منابع معرفت و پارادوکس خودشکنندگی، را در قالب نُه محور اساسی ارائه می کند.
UR  - https://marefatfalsafi.nashriyat.ir/node/5002883
L1  - https://marefatfalsafi.nashriyat.ir/sites/marefatfalsafi.nashriyat.ir/files/article-files/5002883-1791015384.pdf
ER  -