مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 24 1 2026 12 06 تبیینی نو از چیستی تجربیات نزدیک به مرگ بر پایۀ مشابهت و تفاوت آنها با تجربیات رؤیا از منظر فلسفۀ اسلامی* 49 64 5002779 10.22034/marefatfalsafi.2025.5002779 FA حمیدرضا گودرزی دکتری تخصصی 0009-0004-0164-0875 حمید امامی فر استادیار - گروه معارف اسلامی دانشگاه اراک 0000-0001-6287-0165 Journal Article 2025 10 04 Various attempts have been made to explain near-death experiences (NDEs), which have recently gained widespread fascination. To analyze the nature and modalities of such experiences based on Islamic philosophy and using a descriptive-analytical method, this article compares them with dream experiences, considering them to be somewhat similar. This study demonstrates that, in the light of the ontological and anthropological foundations of Islamic philosophy, as well as twelve shared features between dreams and near-death experiences -such as the reduction of the soul’s attention and attachment to the body and the consequent expansion of the soul, the return of attachment and the soul’s renewed attention to the body, the inactivity of external bodily senses alongside the activity of internal senses and the imagination (khayāl), that some objects of experience possess psychic existence while others having an existence independent of the soul, being conscious, requiring no specific actions, the influence of the individual’s preconceptions on the experience, and being personal-these two phenomena are of the same category. In fact, near-death experiences are closely akin to dream experiences, sharing similar judgments regarding being true or false, and real or unreal. برای تبیین تجربه‌های نزدیک به مرگ (NDE) که اخیراً جذابیتی همگانی یافته، تلاش‌های مختلفی صورت گرفته است. این مقاله به‌منظور واکاوی چیستی و چگونگی این تجربه‌ها، بر پایۀ فلسفۀ اسلامی و با روش توصیفی ـ تحلیلی تنظیم شده و آنها را با تجربه‌های رؤیا مقایسه می‌کند. پژوهش حاضر نشان می‌دهد با توجه به مبانی هستی‌شناختی و انسان‌شناختی در فلسفۀ اسلامی، همچنین دوازده ویژگی مشترک میان رؤیا و تجربیات نزدیک به مرگ ـ همانند کاهش توجه و تعلق نفس به بدن و درنتیجه سعه‌یابی نفس، عود تعلق و توجه‌یابی دوباره نفس به بدن، عدم فعالیت حواس ظاهری بدنی و فعالیت حواس باطنی و خیال، وجود نفسانی داشتن برخی از متعلق تجربه‌ها و دارای وجود مستقل از نفس داشتن برخی دیگر از متعلق‌های تجربه‌ها، آگاهانه بودن، بی‌نیازی از انجام اعمال خاص، تأثیر پیش‌داشته‌های فرد در تجربه، شخصی بودن ـ این دو پدیده از یک سنخ بوده و تجربه‌های نزدیک به مرگ در حقیقت نزدیک به تجربه‌های رؤیا بوده و در احکامی مانند صادق بودن و کاذب بودن، واقعی و غیرواقعی بودن به هم نزدیک هستند. https://marefatfalsafi.nashriyat.ir/sites/marefatfalsafi.nashriyat.ir/files/article-files/5002779-1793600259.pdf