مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 23 3 2026 06 05 بازسازی فلسفی روش در علوم انسانی: مقدمه‌ای بر امکان پارادایم توحیدی 45 59 5002683 10.22034/marefatfalsafi.2025.5002683 FA حسن حسینی استادیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه ، ایران. 0009-0001-6855-3782 Journal Article 2025 09 18 Contemporary humanities face a profound epistemological crisis, rooted in the dominance of a paradigm predicated on unproven metaphysical presuppositions, such as ‘methodological naturalism’ and ‘self-sustaining anthropology’. Through restricting existence to the material realm and systematically excluding non-material explanations, this paradigm has lost the capacity to fully engage with the complex existential dimensions of human beings. Adopting an analytical-foundational approach, this paper seeks to demonstrate that overcoming this crisis is not achievable through intra-discursive adjustments, but rather through a ‘philosophical reconstruction of methodology’ and the establishment of a rival ‘monotheistic paradigm’. Through critically analyzing the axioms of the dominant paradigm, this article formulates the metaphysical architecture of an alternative paradigm based on establishing principles such as ‘layered realism,’ the ‘principle of divine manifestation,’ and ‘innate nature-based anthropology’. It then demonstrates how this paradigm, by redefining ‘falsifiability’ and focusing on the testability of the ‘implications’ of theories emerging from their ‘hard core,’ can set up the production of objective knowledge and valid explanations of human phenomena. Consequently, the monotheistic paradigm offers a coherent and epistemically generative framework that, by overcoming the ontological and anthropological limitations of secular science, opens new horizons for research in the humanities. علوم ‌انسانی معاصر با بحران معرفت‌شناختی عمیقی مواجه است ‌که از سیطره پارادایمی نشئت می‌گیرد که بر پیش‌فرض‌های متافیزیکی اثبات‌ناشده‌ای چون «طبیعت‌گرایی روش‌شناختی» و «انسان‌شناسی خودبنیاد» استوار است. این پارادایم با تحدید هستی به ساحت مادی و طرد نظام‌مند تبیین‌های غیرمادی، ظرفیت مواجهه کامل با ابعاد پیچیده وجودی انسان را از دست داده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ بنیادی، در پی اثبات این مدعاست که عبور از این بحران، نه از مسیر تعدیل‌های درون‌گفتمانی، بلکه از طریق «بازسازی فلسفی روش» و تأسیس یک «پارادایم توحیدی» رقیب امکان‌پذیر است. این مقاله، نخست با تحلیل انتقادی اصول موضوعه پارادایم حاکم، معماری متافیزیکی پارادایم بدیل را بر مبنای اصول تأسیسی چون «واقع‌گرایی لایه‌ای»، «اصل ظهور» و «انسان‌شناسی مبتنی‌بر فطرت» صورت‌بندی می‌کند. سپس نشان می‌دهد که چگونه این پارادایم با بازتعریف «ابطال‌پذیری» و تمرکز بر آزمون‌پذیری «لوازم» نظریه‌های برآمده از هسته سخت خود، می‌تواند به تولید دانش عینی و تبیین‌های معتبر از پدیده‌های انسانی نائل آید. نتیجه آنکه پارادایم توحیدی، چارچوبی منسجم و معرفت‌زا ارائه می‌دهد که با رفع محدودیت‌های هستی‌شناختی و انسان‌شناختی علم سکولار، افق‌های جدیدی را برای پژوهش در علوم‌انسانی می‌گشاید. https://marefatfalsafi.nashriyat.ir/sites/marefatfalsafi.nashriyat.ir/files/article-files/5002683-1785218996.pdf