TY  - JOUR
ID  - 5002378
TI  - بازاندیشی در مبانی نظریه قرب‌گرایی: پاسخی به یک نقد
JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
JA  - 4
LA  - fa
SN  - 1735-4545
AU  - Sarbakhshi, Mohammad
AD  - دانشیار - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)
AU  - Saeidi, Ahmad
AD  - دانشیار - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)
Y1  - 2026
PY  - 2026
VL  - 23
IS  - 3
SP  - 99
EP  - 118
KW  - قرب‌گرایی
KW  - حب ذات
KW  - حب الهی
KW  - انسان کامل
KW  - ارزش اخلاقی
KW  - واقع‌گرایی اخلاقی
KW  - فلسفۀ اخلاق
DO  - 10.22034/marefatfalsafi.2025.5002378
AB  - نظریۀ اخلاقی «قرب‌گرایی» که توسط آیت‌الله مصباح یزدی تبیین و ارائه شده، یکی از منسجم‌ترین و تأثیرگذارترین دیدگاه‌های واقع‌گرایانه در فلسفۀ اخلاق اسلامی معاصر به‌شمار می‌رود. این نظریه به دلیل عمق فلسفی و تلاش برای پاسخ‌گویی به چالش‌های جدید، مورد استقبال قرار گرفته و در عین حال نقد و بررسی‌های فراوانی برای آن مطرح شده است. مقالۀ حاضر در ادامه گفت‌وگوهای علمی مطرح‌شده در این باب، به بررسی مقالۀ «نقدی بر یک نقد؛ بازخوانی نظریة قرب الهی آیت‌الله مصباح‌ یزدی» (شهریاری و دیگران، 1403) می‌پردازد که در دفاع از نظریۀ قرب‌گرایی و در پاسخ به نقدهای پیشین نگارنده نگاشته شده است. در این نوشتار استدلال خواهیم کرد که اگرچه مقاله فوق با شرح و بسط دقیق برخی ابعاد، به شفاف‌سازی اصل نظریة آیت‌الله مصباح یزدی کمک شایانی نموده، اما هستۀ اصلی اشکالات مطرح‌شده توسط نگارنده، در سه بعد منطقی، معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی همچنان به قوت خود باقی مانده است. در بعد منطقی، بر وحدت «فعل» و «عنوان» و عدم امکان تفکیک کامل آنها در مقام ارزش‌گذاری تأکید خواهیم کرد. در بعد معرفت‌شناختی خواهیم گفت که گزاره‌های بنیادین اخلاقی، تحلیلی نبوده، ترکیبی و نیازمند تبیین معرفتی مستقل هستند. در بعد هستی‌شناختی نیز، ضمن به چالش کشیدن «حب ذات»، به‌عنوان تنها منشأ تبیین واقعیت ارزش‌های اخلاقی، استدلال خواهیم کرد که «حب الهی» می‌تواند به‌مثابه یک انگیزه اصیل و اولیه عمل کند و «انسان کامل» نه‌تنها «راه» و «واسطه»، بلکه «الگوی عینی» و «هدف قابل درک» برای کمال انسانی است. این مقاله نتیجه می‌گیرد که پذیرش این اصلاحات، نه‌تنها نظریه قرب‌گرایی را تضعیف نمی‌کند، بلکه با تقویت نگاه توحیدی و افزایش کارآمدی عملی، به غنا و استحکام آن می‌افزاید.
UR  - https://marefatfalsafi.nashriyat.ir/node/5002378
L1  - ER  -