مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 24 1 2026 12 06 ارزیابی نسبت انسان و زمان در اندیشه هایدگر از منظر صدرالمتألهین 5002287 10.22034/marefatfalsafi.2025.5002287 FA منصور مهدوی عضو هیئت علمی - فلسفه دانشگاه باقرالعلوم (علیه السلام) 0000-0001-5725-3293 Journal Article 2025 07 14 زمان یکی از مهم‌ترین مسائل فلسفی در تبیین حقیقت انسان به شمار می‌رود. در فلسفه معاصر، مارتین هایدگر با تفسیر اگزیستانسیال از زمان، آن را افق فهم و عین نحوۀ بودن انسان می‌داند؛ در حالی که در حکمت متعالیه، ملاصدرا بر اساس اصالت وجود و حرکت جوهری، زمان را بُعدی از وجود مادی و از مشخِّصات انسان تلقی می‌کند. این مقاله با رویکرد تطبیقی-تحلیلی و با هدف مواجهه و ارزیابی دو دستگاه فلسفی، به این پرسش بنیادین می‌پردازد که: آیا انسان ذاتاً موجودی زمانی است یا می‌تواند فرازمان باشد؟ اهمیت زمان در مجموعۀ تفکر هایدگر این گمانه را تقویت می‌کند که زمان دارای اصالت است. برای کشف نسبت بین انسان و زمان در اندیشۀ هایدگر باید تعریف او از وجود، انسان و زمان را به دقت مرور کنیم. از دیگر سو ملاصدرا نیز به وجود و زمان نگاهی ابتکاری دارد. چنان‌که خواهد آمد اگر تفسیر هایدگر را بپذیریم امکان فراروی انسان از زمان منتفی است و اگر مبانی صدرا را ترجیح دهیم تلقی هایدگر از زمان به مثابه افق وجود انسان، قابل قبول نخواهد بود.