TY  - JOUR
ID  - 5002097
TI  - بررسی و نقد اشکالات واردشده بر مبناگروی تجربی در مقاله «شبکه معرفت دینی»
JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
JA  - 4
LA  - fa
SN  - 1735-4545
AU  - Saeidi, Ahmad
AD  - دانشیار - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)
Y1  - 2026
PY  - 2026
VL  - 23
IS  - 2
SP  - 31
EP  - 54
KW  - مبناگروی
KW  - انسجام‌گروی
KW  - مبناگروی تجربی
KW  - شبکة معرفت دینی
KW  - کواین
DO  - 10.22034/marefatfalsafi.2025.5002097
AB  - «مبناگروی» دیدگاهی در معرفت‌شناسی است که رابطة میان باورها را یک‌سویه و سلسله‌مراتبی می‌داند و برخی باورها را زیربنای باورهای دیگر می‌شمارد. در خوانشی از این دیدگاه، به‌نامِ «مبناگروی تجربی»، باورهای پایه در علوم تجربی، تصدیقات مبتنی‌بر تجربه و گزاره‌های مشاهدتی در نظر گرفته می‌شوند. این رویکرد در معارف دینی نیز مطرح شده است و بر اساس آن، دانش‌های دینی مبتنی‌بر تجارب دینی انگاشته شده‌اند.
درمقابل، فلاسفة مسلمان بااین‌که مبناگرا هستند و رابطة باورها را یک‌سویه و طولی می‌دانند، غالباً پایه‌های اصلی دانش بشر را چه در معارف بشری غیردینی (اعم از تجربی و غیرتجربی) و چه در معارف بشری دینی، گزاره‌های بدیهی می‌دانند، نه تجربة حسی و نه تجربة دینی به‌معنای مصطلح در سنت غربی. از این منظر، مبناگروی تجربیِ غربی ـ که تجربة حسی یا دینی را پایة معرفت می‌داند ـ قابل قبول نیست. بااین‌حال، نقد ایشان نه به اصل مبناگروی یا رابطة طولی باورها، بلکه معطوف به ماهیت باورهای پایه و بنیادین در مبناگروی تجربی است.
اخیرا یکی از محققان مسلمان و متعهد، تحت عنوان انتقاد از مبناگروی تجربی، اصل مبناگروی و رابطة یک‌سویه و ساختار سلسله‌مراتبیِ باورها را زیرسؤال برده و با تأکید بر دیدگاه کل‌گرایانة کواین، که مستلزم شکاکیت است، نظریه‌ای با عنوان «کل‌گروی نصی» را در ساختار معرفت‌های دینی مطرح کرده است. این مقاله، با روش تحلیلی‌ ـ ‌توصیفی، برای دفاع از مبانی معرفتی اندیشة اسلامی و اعتبار دانش‌های بشری و دینی، نقدهای واردشده بر مبناگروی تجربی را پاسخ داده است.
UR  - https://marefatfalsafi.nashriyat.ir/node/5002097
L1  - https://marefatfalsafi.nashriyat.ir/sites/marefatfalsafi.nashriyat.ir/files/article-files/5002097-1768290077.pdf
ER  -