مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 27 بررسی انسجام‌گروی در ساختار علوم بشری و دینی با تأکید بر خوانش‌های کل‌گرایانه از آن 5001529 10.22034/marefatfalsafi.2025.5001529 FA احمد سعیدی دانشیار - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0003-2859-4800 محمد سربخشی دانشیار - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0002-0670-0070 Journal Article 2025 01 07 کل‌گروی دیدگاهی است که مجموعه‌ای از باورها و نظریه‌ها را واحدهای تأیید و تصدیق می‌داند. انسجام‌گروی با همة خوانش‌هایش اشکالات فراوانی دارد که مهم‌ترین آنها، قطع ارتباط میان علم و دنیای درونی و ذهنی انسان با واقعیت‌های نفس‌الامری و بیرونیِ دینی و غیردینی است. درواقع، انسجام‌گروی برخاسته از شکاکیت و ایدئالیسم و مستلزم نسبیت‌گرایی فردی یا اجتماعی است. انسجام‌گروی هیچ اعتبار نظری و حقیقی برای دانش‌های بشری و دینی باقی نمی‌گذارد. کواین که یکی از بانیان اصلی کل‌گروی است، حتی قضایای تحلیلی را هم مصون از ابطال نمی‌داند. بااین‌همه یکی از اندیشمندان مسلمان، با تحسین کل‌گرایی کواین آن را به فضای علوم دینی آورده و «کل‌گرایی نصی» را پیشنهاد کرده است. ایشان دسترسی بشر عادی به واقع دین را محال می‌داند و مدعی رابطة «شبکه‌ای» در «معرفت‌های دینی»، و خواستار «معماری علم‌های دینیِ» متکثر بر اساس اندیشه‌های کواین است. حاصل‌ آن‌که «کل‌گرایی» و «کل‌گرایی نصی» نقطة عزیمت خود را بی‌اعتباری همة علوم بشری و دینی قرار داده‌اند یا منجر به این بی‌اعتباری می‌شوند. ازاین‌رو، در این مقاله، برای دفاع از اعتبار علوم بشری و صیانت از حریم معارف دینی، با روش تحلیلی ـ توصیفی، برخی اشکالات عام انسجام‌گروی را که شامل اشکالات کل‌گروی کواین و کل‌گروی نصی می‌شوند، بررسی کرده‌ایم