مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 2 1 2004 11 21 تحلیل پدیدار شناسی هگل: ابعاد و تأثیر آن در آموزش و پرورش 109 132 273 FA علی فلاح رفیع استادیار - فلسفه غرب+دین شناسی موسسه امام+خارج فقه واصول Journal Article 2026 06 29 Hegel was one of the few Western philosophers to raise new questions and introduce controversial issues, particularly the Phenomenology of Spirit. Hegel's Phenomenology of Spirit, whose understanding is indispensable to comprehending his philosophy, was a turning point in the history of Western philosophy, beyond the Kantian epistemology. The Phenomenology of Spirit accounts for individual, social, ethical, historical, educational and even mystical dimensions of human life, both epistemologically and ontologically. In this paper, pointing to the significance of the Phenomenology of Spirit to Hegel's philosophy, the author reviews Hegel's account of the evolution of mind from sense-certainty, perception, understanding, self-consciousness to Reason. Drawing upon the dialectic of master and slave, then, the author discusses the educational aspect of the Phenomenology of Spirit. From this epistemological perspective, Hegel provides a philosophical explanation for revealed religions such as Judaism and Christianity. He sees the Infinite Spirit and the finite spirit in the path of evolution on equal standing, and depicting the Absolute Spirit, tries to substantiate his philosophy. <p>در بین فلیسوفان باختر زمین هگل از معدود کسانی است که به موضوعاتی کاملاً بکر و نوظهور پرداخت و پیشگام در طرح برخی مباحث جنجال برانگیز در حوزه تفکر فلسفی شد. طرح بحث پدیدارشناسی روح از زمره‌ی این مباحث بود. فهم دقیق فلسفه‌ی هگل بدون فهم پدیدارشناسی روح میسّر نخواهد بود. گویی با پدیدارشناسی روح، فصل نوینی در تاریخ فلسفه غرب آغاز گردیده و شناسایی از حد تنگ نظری کانتی گذر نموده، قلمرو دیگری را فراروی انسان می گشاید. پدیدارشناسی روح در دو حوزه‌ی هستی شناسی و معرفت شناسی ابعاد گوناگون اجتماعی، فردی، اخلاقی، تاریخی، آموزشی، تربیتی و حتی عرفانی دارد که هر یک از این ابعاد قابل تأمل و درنگ عقلانی است. در این مقاله ضمن اشاره به جایگاه پدیدارشناسی روح در کل نظام فلسفی هگل، سیر تکاملی روح از حوزه‌ی یقین حسی، ادراک، فاهمه، خودآگاهی تا عقل مورد بررسی قرار گرفته، آنگاه با تأمل بر بحث پرجاذبه «خواجه» و «بنده» به نقش تربیتی و آموزشی پدیدارشناسی روح پرداخته شده است. از همین سکوی معرفتی است که هگل به تفسیر فلسفی ادیان الهی همچون یهودیت و مسیحیت پرداخته و روح نامتناهی را با روح متناهی در سیر تکاملی بر یک جایگاه می بیند و آنگاه با تصور روح مطلق تلاش می کند تا به انگاره خود، نظام فلسفی خویش را بر کرسی اثبات بنشاند.</p>