مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 2 1 2004 11 21 شکّاکیت و نسبیت‌گرایی 57 108 272 FA محمد حسین زاده یزدی استاد - گروه فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0004-8961-876X Journal Article 2026 06 29 Scepticism and relativism in the West have had many ups and downs, and involved many trends with different implications. In this regard, at least nine distinct stages or trends can be identified. In this piece, features of each stage and various versions of scepticism and relativism are briefly considered. It is argued that comprehensive scepticism and relativism are untenable, and have not been defended by many thinkers. Classic philosophers, whose epistemological views have been complemented by Muslim thinkers, particularly in the area of intuitive knowledge, believe that humans have some certainties, which evade error, decay or suspicion. This can provide the ground for repudiating sceptics. Despite the obvious implausibility of comprehensive scepticism and relativism, some of their versions require careful consideration, including: scepticism about the possibility of knowing the physical world, and the distinction between appearance and reality. In this paper, the latter claim that entails a type of relativism in human knowledge is discussed. <p>شکاکیت و نسبیت گرایی در مغرب زمین فراز و نشیب های بسیاری داشته است. نگاهی گذرا به پیشینه‌ی آن حاکی از تحقق دوره ها و جریان های گوناگونی است که نتایج و پیامدهای خطیری به دنبال داشته است. دست کم می توان نُه دوره یا جریان سرنوشت ساز را شناسایی کرد. در این نبشتار، پس از بیان ویژگی های هر دوره، دعاوی و قرائت های گوناگون شکّاکیت و نسبیت گرایی، به بررسی اجمالی آن ها پرداخته شده است. در نقد این جریان باید گفت: شکّاکیت و نسبیت گرایی فراگیر، ادعایی نامعقول و غیرعقلانی است. کمتر خردمندی را می توان یافت که چنین ادعاهایی را مطرح کند. بر اساس رویکرد قدما در معرفت شناسی، که متفکران مسلمان آن را تکمیل کرده و علم حضوری را نیز بر آن افزوده اند، انسان فی الجمله ـ معرفت یقینی دارد و این معرفت او خطاناپذیر، غیرقابل زوال و تردیدناپذیر است. بدین سان، با این شیوه می توان پاسخ های بسیاری ارائه کرد. علی رغم وضوح بطلان شکّاکیت و نسبیت گرایی فراگیر، برخی از قرائت های آن ها پیچیده است و به تأمل بیشتری نیاز دارد که عبارتند از : 1. تردید در معرفت به جهان محسوس؛ 2. تمایز میان پدیدار و پدیده. در اینجا ادعای دوم را، که مستلزم گونه ای نسبیت انگاری در فهم انسان است، ارزیابی کرده ایم.</p>