مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فلسفی 1735-4545 6 3 2009 04 24 جستارى در عقل نظرى و عقل عملى / محمّد هدایتى ـ محمّدعلى شمالى 213 262 238 FA محمد هدایتی استادیار - دانشگاه معارف اسلامی محمدعلی شمالی دانشیار Journal Article 2009 05 23 <p>«عقل»، حکمت، فلسفه، علم، و قوّه نفسانى در تفکرات فلاسفه یونان به «نظرى» و «عملى» تقسیم شده است. برخى دانشمندان مسلمان ماهیت عقل نظرى و عقل عملى را یکى دانسته، و هر دو را از سنخ درک و تعقّل پنداشته اند؛ با این تفاوت که مُدرَک اولى از امور دانشى، و مُدرَک دومى از امور کنشى است. حتى برخى بخش پذیرى براساس مُدرک و متعلّق را نیز صحیح ندانسته، و درک هر دو را به عقل نظرى سپرده اند. همچنین، بعضى معتقدند: یکى از سنخ درک، و دیگرى از جنس عمل و فعل به شمار مى رود؛ آن گاه تعامل این دو با یکدیگر منجر به آمیختگى علم و عمل مى شود. عقل عملى در دیدگاه مشهور، با تروّى در ادراکات نظرى، به جزئیات منتقل مى شود و قواى نفس را براى عمل راهنمایى و تحریک مى کند. براساس مبناى مشهور، انسان در سایه عقل نظرى به معارف و علوم روى مى آورد و با کسب بصیرت، حقایق عالم را مى یابد؛ چنان که به کمک عقل عملى، به نظم و ترتیب امور زندگى مى پردازد و حالات شخصى و روابط اجتماعى خود را سامان مى دهد. همین تنظیم حالات، و تهذیب درون، زمینه شناخت عالى تر و صحیح تر را فراهم مى آورد. هرچند در نظر برگزیده، به جاى عقل عملى، براى ایجاد انگیزه و تحریک قوا، قلب را معرفى مى کنیم و از جایگاه مهم آن سخن به میان مى آوریم.</p>