معقول ثاني

بررسي انتقادي نظريه صدرالمتألهين در باب نحوه وجود مجموع با تأکيد بر نظام مفاهيم در فلسفة وي

سال نوزدهم، شماره سوم، پياپي 75، بهار 1401، ص 41ـ56

نوع مقاله: پژوهشي
* آيسودا هاشم‌پور / دانشجوي دکتري حکمت متعاليه دانشگاه اصفهان     Aysooda.hashempour@gmail.com
محمد بيدهندي / دانشيار گروه فلسفه و کلام اسلامي دانشگاه اصفهان     Bidhendimohammad@yahoo.com 
دريافت: 24/03/1400                  پذيرش: 15/10/1400

سال انتشار: 
1401
دوره: 
19
شماره مجله: 
75
شماره صفحه: 
41

علّيت؛ معقول اول يا ثاني؟ / سيداحمد غفّاري قرهباغ

سال چهارم، شماره اول، پاييز 1385، 136ـ115

علّيت؛ معقول اول يا ثاني؟

سيداحمد غفّاري قرهباغ

چكيده

علّيت و معلوليت صفات حقيقهاي هستند كه در مقولات فكري، بسيار مهم و مبنايي تلقّي ميگردند؛ چنانكه جستوجو و تفتيش زواياي آن تأسيس نظرياتي همچون «تشكيك در وجود» را به دنبال داشته است و در فلسفه ملّاصدرا نقش محوري دارد. بنابراين، شناخت تحليلي، دقيق و برخاسته از متن واقع و تمييز بالذاتها و بالعرضها و بالتبعها از يكديگر در اين بحث، به گونهاي شگرف در نتايج به دست آمده تأثير ميگذارد.

يكي از عناويني كه در حيطه برخورد نيروي مدرك با واقع پديد آمده و شكل گرفته، «اوّليت و ثانويت در معقوليت» است. اين مقاله با الهام از سخنان صدرالمتألّهين، در پيجويي براي اثبات معقول اول بودن معناي وجود و به تبع آن، معناي علّيت و معلوليت برآمده، هرچند اين طرح پيشنهادي مخالف رأي معروف در اين باب است. نويسنده با هدف ارائه تصويري تحليلي از ماهيت علّيت و معلوليت، به مباحثي همچون تعريف، بررسي تأثير نظريه «اصالت وجود» بر اوّليت معنايي علّيت و معلوليت و بررسي جايگاه عليت و معلوليت در موقعيت حكايتگري ذهني پرداخته و نظرات مطرح توسط صاحبنظران در باب معقول اول و ثاني را پيجويي كرده است.

كليد واژهها: معقول اول، معقول ثاني، عينيت وجود و ماهيت، مفاهيم فلسفي، مفاهيم منطقي، مفاهيم ماهوي.

سال انتشار: 
4
شماره مجله: 
13
شماره صفحه: 
115
محتوای تغذیه