معاد جسمانى

جسمانيت سراى جاويدان از منظر قرآن و فيلسوفان مسلمان

جعفر انواري / دانشيار گروه تفسير و علوم قرآن مؤسسة آموزشى و پژوهشى امام خمينى ره    anvari@qabas.net
دريافت: 15/09/98                  پذيرش: 07/06/99
چكيده
براساس نص صریح قرآن، سرای آخرت از ویژگی‎های جسمانی نیز برخوردار است؛ ولی در میان متفکران و فیلسوفان مسلمان، در این‌باره دیدگاه‎هایی با گونه های گوناگون ارائه شده است؛ دیدگاهی آخرت را صرفاً روحانی می‎داند،  برخی آن را جسمانی محض می‎پندارند. در اين ميان کسانی سرای جاویدان را هم جسمانى و هم روحانى می‎دانند، به باور برخى بدن آن سرا بدن مثالى  است و برخى دیگر از بدن مادى عنصرى سخن رانده‏اند و بعضی ديگر به وجود بدن جسمانى غيرمادى رأى داده‏اند. در راستاى اين بحث، از تفاوت‏هاى بدن دنيوى و اخروى سخن به ميان آمده است. صاحبان اين ديدگاه‏ها چه‏بسا به آيات قرآنى نيز استناد جسته‏اند. در این نوشتار پس از گزارش این دیدگاه‎های متنوع، و نقد و بررسی آنها، دیدگاه صواب تبیین شده است .
كليدواژه‌ها: قرآن، فيلسوفان، معاد جسمانى، معاد روحانى، بدن مثالى، بدن جسمانى مادى، بدن جسمانی غيرمادى.
 


 

سال انتشار: 
1399
شماره مجله: 
69
شماره صفحه: 
89

نگاهى نو به معاد صدرايى

سال دهم، شماره چهارم، تابستان 1392، 113ـ132

عليرضا كرمانى1

چكيده

در ميان نظريات در زمينه معاد جسمانى، نظريه ملّاصدرا پذيرش معاد جسمانى و روحانى است. ملّاصدرا مى كوشد اين ديدگاه خود را بر اساس اصولى عقلا ثابت كند؛ اصولى كه ملّاصدرا را در مقابل متكلمين، مشائين و اشراقيون قرار مى دهد. در اين مقاله كوشيده ايم نشان دهيم كه ملّاصدرا چگونه با اصولى همچون اصالت وجود، تجرد خيال، قيام صدورى صور خيالى به نفس انسان و نقش اعمال و ملكات در شكل گيرى بدنى برزخى در مقابل ساير نظريات موضع گيرى مى كند و با بيان اشكالات ايشان به تقرير نظريه خود مى پردازد.

كليدواژه ها: معاد جسمانى، بدن مثالى، تجرد خيال، ملّاصدرا، هويت انسان.

سال انتشار: 
10
شماره مجله: 
40
شماره صفحه: 
113

بررسى برخى پيامدهاى رويكرد نوين دو حوزه سينوى ـ صدرايى در معرفت‏ شناسى قوه خيال

سال نهم، شماره دوم، زمستان 1390، 63ـ84

محمد نجاتى*

احمد بهشتى**

چكيده

در نمط دهم كتاب اشارات، گفتمان فلسفى ابن‏سينا در باب قوه خيال و حس مشترك صورتى نو به خود گرفته است. وى در ذيل كاركردهاى اين دو قوه، ادراك و حفظ صورى را لحاظ مى‏كند كه به لحاظ وجودشناختى، متعالى از ماده بوده، در عالم غيب و ملكوت حضور دارند و به گونه مشاهده و از طريقى غيرحصولى براى نفس به دست مى‏آيند. لحاظ اين رويكرد به نتايجى چند در قلمرو معرفتى حكمت سينوى مى‏انجامد. از جمله اين پيامدها مى‏توان به حلّ معماى تجرّد يا مادّيت خيال نزد ابن‏سينا، اذعان ضمنى وى به نظريه حركت جوهرى و لحاظ فاعليت و پويايى نفس در فرايند ادراك اشاره كرد. در حوزه صدرايى، ملّاصدرا حسّ مشترك و خيال را قوه‏اى واحد لحاظ مى‏كند. وى يكى از علل دشوارى پذيرش معاد جسمانى را در نحوه نگرش جمهور به اين قوه و لحاظ مادى آن مى‏داند و دماغ را مظهر خيال به شمار مى‏آورد، نه محل آن. او به جهت جنبه عرفانى فلسفه خويش، قوه خيال را داراى سه ويژگى تجرّد مثالى، خلاقيت و جامعيت اضداد مى‏داند. از جهت دين‏شناختى، به واسطه اين سه ويژگى، مسئله معاد جسمانى و وقوع تناسخ ملكى به گونه‏اى اتم تبيين مى‏شود.

كليدواژه‏ها: خيال، تجرّد، پويايى نفس، خلّاقيت، معاد جسمانى، تناسخ.

سال انتشار: 
9
شماره مجله: 
34
شماره صفحه: 
63

معاد جسمانى از ديدگاه ابنعربى / عليرضا كرمانى

سال ششم، شماره چهارم، تابستان 1388، 67ـ 104

معاد جسمانى از ديدگاه ابن عربى

عليرضا كرمانى

چكيده

در اين مقاله، ضمن بيان اصول و مبانى عرفان ابنعربى در زمينه معاد جسمانى، بر اين نكات تأكيد شده است: 1. انسان موجود مجرّدى است كه همواره و در هريك از نشآت، مدبّر بدنى متناسب با آن نشئه است. بر اين اساس، بدن انسان در عالم دنيا مادّىِ عنصرى، در برزخ برزخى و مثالى، و در عالم آخرت اخروى با مزاجى كاملا متفاوت با مزاج دنيوى است؛ 2. عالم آخرت داراى دو منزل بهشت و جهنم است و بيان حقيقت و جايگاه اين دو منزل، كيفيت معاد و چگونگى هويّت آدميان را در اين دو منزل روشن مىكند؛ 3. كلّ عالم عناصر، يعنى مادون فلك مكوكب (كه شامل ارض و افلاك هفتگانه است)، به جهنم بدل مىشوند و لذا جهنم و جهنميان هويّتى عنصرى، امّا تبدّليافته دارند؛ 4. بهشت در ميان فلك مكوكب و فلك اطلس واقع شده است و از اينرو، بهشتيان متناسب با جايگاه خويشْ داراى بدنى از سنخ اجسام بسيطهاند؛ 5. بدين ترتيب، معادْ با بدنى جسمانى، كه متفاوت با جسم دنيوى است، صورت خواهد پذيرفت.

كليدواژهها: معاد جسمانى، بهشت، جهنم، افلاك ثوابت، عالم طبيعت، اجسام بسيطه، ابىعربى.

سال انتشار: 
6
شماره مجله: 
24
شماره صفحه: 
67
محتوای تغذیه