معرفت‌شناسی

تحلیلی بر نقش معرفت‌شناسی در تولید علم دینی از منظر علامه طباطبائی

سیدمحمود نبویان / دانشیار گروه فسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره    nabaviyan@gmail.com
محمد فولادی‌وندا / دانشیار گروه جامعه‌شناسي مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره    fooladi@iki.ac.ir
* فرشته نورعلیزاده / دانشجوی دکتری فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم    nouralizadeh.f@gmail.com

دريافت: 03/07/98                  پذيرش: 04/02/99
چکيده
یکی از مبانی مهم فلسفی در تولید علم‌ دینی، مبانی معرفت‌شناختی است. پرسش‌های اصلی در معرفت‌شناسی عبارت‌اند از: چیستی و امکان؛ ابزار و منابع؛ قلمرو و انواع؛ ارزش و اعتبار شناخت. این پژوهش، با رویکرد تحلیلی و بررسی اسنادی، به واکاوی نقش مبانی فلسفی در تولید علم‌ دینی، با تأکید بر مبانی معرفت‌شناسی از منظر علامه طباطبائی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش از سویی حاکی از این است که از منظر علامه،‌ مراد از شناخت، مطلق علم و آگاهی است؛ امکان شناخت و تحقق معرفت، بدیهی و بی‌نیاز از استدلال است؛ ابزار شناخت متناسب با قلمرو و انواع شناخت، حواس پنج‌گانه، عقل، قلب، وحی و نقل است. در قلمرو شناخت، امور نامحسوس و غیرمادی نیز در قلمرو شناخت قرار دارند. بالاترین ارزش شناخت، مربوط به شناخت یقینی است. از سوی دیگر، امکان تولید علم و معرفت یقینی به طور عام و تولید معرفت دینی به طورخاص، ممکن است. راه دستیابی به معرفت‌ دینی برای انسان مسدود نیست؛ چراکه همه ابزارهای متعارف معرفت بشری برای تولید علم کارایی دارند و در تولید علم، می‌توان به تناسب موضوع از هر روشی، و یا به صورت تلفیق از همه روش‌ها کمک گرفت.
کلیدواژه‌ها: معرفت‌شناسی، معرفت ‌یقینی، ابزار شناخت، مبانی فلسفی، علامه طباطبائی.
 


 

سال انتشار: 
1399
شماره مجله: 
68
شماره صفحه: 
23

معرفت شناسي مفاهيم فلسفي در انديشه علامه طباطبائي و آيت‌الله مصباح

سال هفدهم، شماره اول، پياپي 65، پاييز 1398

زینب درویشی / دانشجوی دکتری فلسفه و كلام اسلامي دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم    zb_darvishi@yahoo.com
محمدحسین ایراندوست / استادیار گروه فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم    mohirandoost@gmail.com
حسن معلمی / دانشیار دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام    info@hekmateislami.com
دريافت: 27/10/97                  پذيرش: 08/02/98
چکيده
تحلیل و بررسی معقولات ثانی از گذشتۀ دور در میان فیلسوفان مطرح بوده است. معرفت‌شناسی مفاهیم فلسفی به بررسی نحوه انتزاع این مفاهیم می‌پردازد و در نوشتار حاضر، با روش توصیفی ـ تحلیلی، معرفت‌شناسی مفاهیم فلسفی در اندیشه علامه طباطبائي و آيت‌الله مصباح واکاوی شده است. از رهگذر این جستار مشخص می‌شود که علامه طباطبائي نخستین فیلسوفی است که نحوه انتزاع مفاهیم فلسفی از جمله مفهوم وجود و عدم را مطرح ساخته است. به باور وی، مفاهیم فلسفی با بهره‌گیری از علم حضوری انتزاع می‌شوند. آيت‌الله مصباح برخلاف علامه طباطبائي، علم حضوری و تجربه درونی را برای انتزاع هریک از نخستین مفاهیم فلسفی کافی نمی‌داند، بلکه معتقد است که علاوه بر آن باید با هم مقایسه شوند و رابطه خاصی میان آنها در نظر گرفته شود. به باور آيت‌الله مصباح، روش علامه طباطبائي در انتزاع مفاهیم فلسفی از عمومیت برخوردار نیست.
کلیدواژه‌ها: معرفت‌شناسی، مفاهیم فلسفی، معقولات ثانی، علامه طباطبائی، آيت‌الله مصباح.
 


 


سال انتشار: 
17
شماره مجله: 
65
شماره صفحه: 
81
محتوای تغذیه