رضا برنجكار

كاركردهاى عقل و نقش هاى آن در معرفت دينى

 سال نهم، شماره چهارم، تابستان 1391، 71ـ100

رضا برنجكار*

چكيده

نقش عقل در معرفت دينى از شاخه هاى بحث كهن «عقل و وحى» است كه همواره كانون توجه متفكران دينى بوده است. تاريخ علم كلام را براساس بحث نقش عقل در معرفت دينى مى توان تفسير و تحليل كرد و تفاوت اصلى مكاتب كلامى، به ديدگاه اين مكاتب درباره بحث يادشده بازمى گردد. ادعاى نوشتار حاضر اين است كه عقل دست كم پنج كاركرد مهم نظرى، عملى، ابزارى، استنباطى و دفاعى دارد و نقش هاى عقل در معرفت دينى را دست كم مى توان به هشت كاركرد ميزان، مفتاح، استنباط، دفاع، ابزار، تكميل، تعامل استقلالى و تعامل غيراستقلالى تحليل كرد. از اين رو كاركردها و نقش هاى عقل فراتر از آن چيزى است كه تاكنون مطرح شده است.

كليدواژه ها: عقل نظرى، عقل عملى، عقل ابزارى، عقل استنباطى، عقل دفاعى، معرفت دينى، وحى، ميزان، مفتاح، استنباط، دفاع، ابزار، تكميل، تعامل استقلالى، تعامل غيراستقلالى.

سال انتشار: 
9
شماره مجله: 
36
شماره صفحه: 
71

سيرى در مسئله حدوث و قدم زمانى عالم در تاريخ فلسفه

سال نهم، شماره اول، پاييز 1390، 73ـ104

محمدحسين فارياب*

رضا برنجكار**

چكيده

حدوث و قدم زمانى عالم، به معناى ابتدا داشتن يا ازلى بودن عالم، از مسائلى است كه از ديرباز، در ميان عالمان مسلمان و غيرمسلمان، موضوع بحث بوده است. در اين نوشتار، به بررسى اين مسئله در تاريخ فلسفه پرداخته و به اين نتيجه رسيده‏ايم كه طرح موضوع «حدوث و قدم زمانىِ عالم» به يونان باستان برمى‏گردد؛ براهين برخى از فلاسفه آن سامان از جمله برقلس تأثير بسزايى در رواج نظريه قدم زمانىِ عالم داشته است. طرفداران مكتب‏هاى مشّاء و اشراق، اغلب به نظريه قدم زمانىِ عالم گرايش داشتند؛ امّا در حكمت متعاليه، نگرشى جديد درباره اين مسئله پديد آمد و نظريه حدوث زمانىِ عالم برترى نسبى يافت.

كليدواژه‏ها: حدوث، قدم، حدوث و قدم زمانى، حدوث و قدم ذاتى، فلسفه.

سال انتشار: 
9
شماره مجله: 
33
شماره صفحه: 
73
محتوای تغذیه