عقل نظرى

ترادف علوم انسانى با علوم انسان‏‌ساز

سال يازدهم، شماره اول، پاييز 1392، 157ـ178

 محمدحسين طالبى1

على طالبى2

چكيده

ادعاى اين نوشتار آن است كه به وسيله تبيين ماهيت علوم انسانى از راه توجه به حقيقت انسان به خوبى مى توان به اين امر مهم پى برد كه علوم انسانى در حقيقت، علوم انسان سازند. لازمه اين امر آن است كه علوم انسانى به معناى واقعى كلمه اسلامى باشند. اين مدعا در اين نگارش به دو ادعا تحليل مى شود: اولاً تعريف انسان به حيوانى كه صرفا داراى عقل نظرى، يعنى داراى توانايى درك مفاهيم كلى است، تعريف كاملى نيست. انسان، حيوانى است كه علاوه بر داشتن عقل نظرى لازم است پيرو عقل عملى نيز باشد؛ ثانيا براساس تعريف كامل انسان، علوم انسانى علومى اند كه با دين و سعادت جاودانه انسان مخالفتى نداشته باشند. چنانچه گزاره اى مخالف دين حق باشد، آن گزاره خارج از دايره علوم انسانى است، هرچند مشابه آن تلقى شود.

كليدواژه ها: عقل عملى، عقل نظرى، ماهيت علوم انسانى، تعريف انسان، اسلامى بودن علوم.

سال انتشار: 
11
شماره مجله: 
41
شماره صفحه: 
157

پژوهشى درباره عقل نظرى از ديدگاه ابن سينا و ملّاصدرا

سال دهم، شماره اول، پاييز 1391 ـ 41ـ65

جمال سروش*
محمد فنائى اشكورى**

چكيده

عقل نظرى مهم ترين قوه نفس ناطقه است كه اصلى ترين كاركردش از نظر فلاسفه، ادراك كليات است. اين كليات دربردارنده صور و معانى، تصورات و تصديقات، قضاياى صادق و كاذب، و نظرى و عملى، واجبات، ممكنات و ممتنعات، ظنيات، يقينيات و... است. عقل نظرى بدون نياز به بدن و قواى بدنى، آن كليات را به گونه اى ويژه و با علم حضورى از مبادى عاليه دريافت مى كند و نقشش در اين دريافت، تنها انفعال و تأثر است؛ اما اينكه مبادى عقل نظرى چيست و مراتب آن كدام اند و آيا همه افراد مى توانند به همه مراتب آن نايل شوند و نيز عقل نظرى چه نقشى در توليد علم و اخلاق دارد و آيا مى تواند در حصول سعادت و كمال انسان در دنيا و آخرت نقشى داشته باشد و موانع اين نقش كدام اند، پرسش هايى اند كه پاسخشان از نظر ابن سينا و ملّاصدرا در اين مقاله كانون بررسى و تحقيق قرار مى گيرد.

كليدواژه ها: عقل، عقل نظرى، ابن سينا، ملّاصدرا.

سال انتشار: 
10
شماره مجله: 
37
شماره صفحه: 
41

كاركردهاى عقل و نقش هاى آن در معرفت دينى

 سال نهم، شماره چهارم، تابستان 1391، 71ـ100

رضا برنجكار*

چكيده

نقش عقل در معرفت دينى از شاخه هاى بحث كهن «عقل و وحى» است كه همواره كانون توجه متفكران دينى بوده است. تاريخ علم كلام را براساس بحث نقش عقل در معرفت دينى مى توان تفسير و تحليل كرد و تفاوت اصلى مكاتب كلامى، به ديدگاه اين مكاتب درباره بحث يادشده بازمى گردد. ادعاى نوشتار حاضر اين است كه عقل دست كم پنج كاركرد مهم نظرى، عملى، ابزارى، استنباطى و دفاعى دارد و نقش هاى عقل در معرفت دينى را دست كم مى توان به هشت كاركرد ميزان، مفتاح، استنباط، دفاع، ابزار، تكميل، تعامل استقلالى و تعامل غيراستقلالى تحليل كرد. از اين رو كاركردها و نقش هاى عقل فراتر از آن چيزى است كه تاكنون مطرح شده است.

كليدواژه ها: عقل نظرى، عقل عملى، عقل ابزارى، عقل استنباطى، عقل دفاعى، معرفت دينى، وحى، ميزان، مفتاح، استنباط، دفاع، ابزار، تكميل، تعامل استقلالى، تعامل غيراستقلالى.

سال انتشار: 
9
شماره مجله: 
36
شماره صفحه: 
71
محتوای تغذیه