حركت جوهرى

تبيين وجودشناختى فطريات از طريق مبانى حكمت متعاليه

فصل نامه اى علمى ـ پژوهشى در زمينه علوم فلسفى زمستان 1394

محسن ايزدى / استاديار دانشگاه قم                    mohseneizadi@yahoo.com

دريافت: 12/12/93               پذيرش: 7/7/94

 

چكيده

فطرياتِ انسان، از جهات پرشمارى درخور بررسى هستند. اين مقاله به تبيين وجودشناختى حقايق فطرى موجود در انسان مى پردازد. امور فطرى عبارت اند از استعدادهاى انسان كه به تدريج در قلمرو عقل نظرى و عقل عملى تجلى مى يابند. امور فطرى در اين صورت مشمول قاعده فلسفى «كل حادث مسبوق بقوة و مادة تحملها» خواهند بود كه مبيّن نياز آنها به محل (موضوع) مادى است. نياز امرى مجرد (مانند ادراك عقلى) به موضوعى مادى، با اصول فلسفى رايج در فلسفه هاى پيش از صدرالمتألهين تبيين پذير نيست؛ اما با استفاده از اصول فلسفى حكمت متعاليه مى توان اثبات كرد كه امور فطرى، استعدادهاى موجود در نفس انسان هستند كه به تدريج از طريق حركت جوهرى اشتدادى فعليت مى يابند. بر اساس اصول فلسفى صدرالمتألهين، فطريات نحوه وجود انسان هستند و نه صفاتى عارض بر وجود او.

 

كليدواژه ها: وجودشناختى، فطريات، حكمت متعاليه، امكان استعدادى، حركت جوهرى.

 

سال انتشار: 
13
شماره مجله: 
50
شماره صفحه: 
57

پيامدهاى اخلاقى ـ تربيتى نظريه حدوث جسمانى و حركت جوهرى نفس

فصل نامه اى علمى ـ پژوهشى در زمينه علوم فلسفى تابستان 1394

محمد عباس زاده جهرمى / استاديار دانشگاه جهرم                                   m_abas12@yahoo.com

عسكر ديرباز / دانشيار دانشگاه قم                                             a.dirbaz5597@gmail.com

دريافت: 20/8/93               پذيرش: 12/4/94

 

چكيده

حركت جوهرى و حدوث جسمانى نفس از جمله اصول مهم حكمت متعاليه است كه پذيرش يا رد آنها پيامدها و عواقب گوناگونى در پايش مسير فلسفى يا اخلاقى به همراه خواهد داشت. در اين مقاله به برخى از لوازم و پيامدهاى اخلاق ـ تربيتى اين دو نظريه پرداخته شده كه عبارت اند از: تأثير افعال و رفتار در ملكات اخلاقى، نقش نيت در تكامل و رشد انسان، اثر معاش در معاد، جسمانيه الحدوث و روحانيه البقا بودن اخلاق، نوع الانواع نبودن انسان، تبديل علم، حيات و قدرت از محمول بالضميمه به نحوه وجود، پيوند طبيعت و ماوراى طبيعت، تبيين دقيق نظام آفرينش و ارتباط آن با خدا، كنار نهادن كبر و انانيت.

 

كليدواژه ها: حركت جوهرى، نفس، حدوث جسمانى، حكمت متعاليه، اخلاق تربيتى.


سال انتشار: 
12
شماره مجله: 
48
شماره صفحه: 
125

دستاوردهاى نظريه حركت جوهرى نفس در حل برخى مشكلات عقلى و نقلى

فصل‏نامه‏اى علمى ـ پژوهشى در زمينه علوم فلسفى تابستان 1393

احمد سعيدى[1]

چكيده

با پذيرش حركت در جوهر و ذات نفس مى توان براى بسيارى از مشكلات عقلى و نقلى راه حل هاى دقيق تر يا آسان ترى يافت. نحوه حدوث نفس مجرد، كثرت نفوس مجرد، بقاى نفس پس از ترك بدن، و مرگ طبيعى تنها برخى از مواردى هستند كه با اين نگاه ويژه به نفس، تحليل و تبيين بهترى مى يابند. در اين مقاله كوشيده ايم برخى از نقاط ابهام در موارد مزبور را با بهره گيرى از تصريحات و تلويحات صدرالمتألهين برطرف سازيم و به اين ترتيب بخشى از دستاوردهاى آموزه حركت جوهرى نفس را در حوزه هاى عقلى و نقلى برجسته كنيم.

كليدواژه ها: حركت جوهرى، دستاوردهاى عقلى و نقلى، نفوس مجرد.



[1] استاديار گروه فلسفه مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس‏سره.     ahmadsaeidi67@yahoo.com

دريافت: 19/9/92               پذيرش: 29/2/93

 

سال انتشار: 
11
شماره مجله: 
4
شماره صفحه: 
11

تبيين وجودى و معرفتى حسّ مشترك در فلسفه اسلامى

سال هشتم، شماره دوم، زمستان 1389، 71ـ93

احمد بهشتى*

محمّد نجاتى**

چكيده

در حيطه علم‏النفس فلسفه اسلامى، حسّ مشترك به عنوان قوّه‏اى ادراكى مطرح شده است كه مفاهيم حسّى، مفاهيم جعلى، و مفاهيم شهودى را ادراك مى‏كند. اين مقاله، در دو حوزه وجودشناختى و معرفت‏شناختى، به بررسى حسّ مشترك پرداخته است. فلاسفه مسلمان از دوره ابن‏سينا با طرح مسئله وحدت نفس و تنزّل وجودى قواى نفس به حوزه مفهوم و اسم، به نوعى تقليل‏گرايى وجودشناختى در باب حسّ مشترك جهت مى‏يابند. در بستر معرفت‏شناختى، در اين مقاله، ابتدا ادراكات حسّ مشترك به لحاظ حصولى و حضورى بودن بررسى، و سپس با طرح مسئله نماى مطابقت در حكمت سينوى، نگاه ويژه ابن‏سينا به اين مسئله تبيين شده است. در نهايت، با طرح نظريه حركت جوهرى از ديد ابن‏سينا (و اقتران با نگاه معرفتى ويژه‏اى كه ابن‏سينا به حسّ مشترك دارد)، چالش فقدان محوريت اطلاقى معرفت از ديدگاه وى تاحدودى مرتفع شده است. حاصل اين اقتران، گونه‏اى از معرفت‏شناسى خواهد بود كه معرفت‏شناسى تشكيكى ناميده شده است.

كليدواژه‏ها: حسّ مشترك، احساس، ادراك، تقليل‏گرايى، حركت جوهرى، معرفت تشكيكى.

سال انتشار: 
8
شماره مجله: 
30
شماره صفحه: 
71
محتوای تغذیه