حدوث جسمانى

پيامدهاى اخلاقى ـ تربيتى نظريه حدوث جسمانى و حركت جوهرى نفس

فصل نامه اى علمى ـ پژوهشى در زمينه علوم فلسفى تابستان 1394

محمد عباس زاده جهرمى / استاديار دانشگاه جهرم                                   m_abas12@yahoo.com

عسكر ديرباز / دانشيار دانشگاه قم                                             a.dirbaz5597@gmail.com

دريافت: 20/8/93               پذيرش: 12/4/94

 

چكيده

حركت جوهرى و حدوث جسمانى نفس از جمله اصول مهم حكمت متعاليه است كه پذيرش يا رد آنها پيامدها و عواقب گوناگونى در پايش مسير فلسفى يا اخلاقى به همراه خواهد داشت. در اين مقاله به برخى از لوازم و پيامدهاى اخلاق ـ تربيتى اين دو نظريه پرداخته شده كه عبارت اند از: تأثير افعال و رفتار در ملكات اخلاقى، نقش نيت در تكامل و رشد انسان، اثر معاش در معاد، جسمانيه الحدوث و روحانيه البقا بودن اخلاق، نوع الانواع نبودن انسان، تبديل علم، حيات و قدرت از محمول بالضميمه به نحوه وجود، پيوند طبيعت و ماوراى طبيعت، تبيين دقيق نظام آفرينش و ارتباط آن با خدا، كنار نهادن كبر و انانيت.

 

كليدواژه ها: حركت جوهرى، نفس، حدوث جسمانى، حكمت متعاليه، اخلاق تربيتى.


سال انتشار: 
12
شماره مجله: 
48
شماره صفحه: 
125

هستى عقلى نفس از منظر عقل و نقل

 

سال دهم، شماره دوم، زمستان 1391ـ 75ـ104

احمد سعيدى*

چكيده

درحالى كه بسيارى از آيات و رواياتْ حاكى از خلقت نفس پيش از بدن هستند، ملّاصدرا مانند اكثر فلاسفه مسلمان، حدوث نفس را پيش از بدن مخالف ادله عقلى، و مستلزم محذورات فراوانى دانسته، و آن را انكار كرده است؛ اما به دليل اهتمامى كه به نشان دادن تطابق عقل و نقل داشته و براى حفظ حرمت ظواهر، كوشيده با تصرف در دلالت و ظهور ادله، سطحى برتر از معناى آيات و روايات ارائه، و مشكل پيش آمده را برطرف كند. وى معتقد بود كه همه ادله حاكى از خلق روح پيش از بدن، درصدد بيان احوال نفس در عوالم برترند و نفس را به منزله كمالى از كمالات مبادى عاليه و موجودى در ضمن موجودات برتر توصيف مى كنند؛ يعنى ادله مزبور، ناظر به وجود عقلى نفس اند نه وجود نفسى آن. در اين مقاله، ضمن تبيين و تثبيت آموزه «هستى عقلى نفس»، پاره اى از اشكالات عقلى و نقلى به آن را پاسخ داده ايم.

 

كليدواژه ها: هستى عقلى، حدوث جسمانى، رابطه ذاتى، نفس، بدن، حكمت متعاليه.

سال انتشار: 
10
شماره مجله: 
38
شماره صفحه: 
75

واژه‌شناسى «جسمانيت» در نظريه جسمانية‌الحدوث و روحانية‌البقا بودن نفس / هادى موسوى ـ مهدى على‌پور

واژه‌شناسى «جسمانيت»

در نظريه جسمانية‌الحدوث و روحانية‌البقا بودن نفس

هادى موسوى

مهدى على‌پور

چكيده

نظريه جسمانية‌الحدوث و روحانية‌البقا بودن نفس، جزء نظريات بديع صدرالمتألّهين درباره ماهيت نفس است. اين نظريه درصدد است اثبات كند كه نفس در ابتداى پيدايش، موجودى جسمانى است؛ امّا در طول زندگى، به واسطه حركت جوهرى، كمال مى‌يابد و به موجودى روحانى تبديل مى‌شود. بسيارى از شارحان اين نظريه به بررسى ابعاد گوناگون آن پرداخته‌اند. با وجود اين، به نظر مى‌رسد از تعيين دقيق معناى واژه «جسمانى» غفلت شده است؛ واژه‌اى كه نقش محورى را در نظريه ملّاصدرا ايفا مى‌كند.

دو تعريف عمده در مورد حقيقت معناى جسمانى به دست داده شده است: يكى «موجودى از سنخ جسم و يا همان جسم» و ديگرى «موجودى شديدالتعلّق به جسم». مقاله حاضر به دنبال آن است كه نشان دهد: مراد ملّاصدرا از «جسمانى» معناى نخست آن واژه مى‌باشد؛ يعنى نفس، در ابتداى حدوث، جسم است. شواهد و قراين موجود در آثار او همين مدّعا را تأييد و تثبيت مى‌كنند.

كليدواژه‌ها : حدوث نفس، حدوث جسمانى، روحانية‌البقاء جسمانى، ملّاصدرا.

سال انتشار: 
6
شماره مجله: 
25
شماره صفحه: 
131
محتوای تغذیه