جبر و اختيار از منظر ابن ابي‌جمهور احسائي

سميه منفرد / استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه ایلام (نویسنده مسئول)so.monfared@ilam.ac.ir/
شمس‌الله سراج / دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه ایلامsh.seraj@ilam.ac.ir/
چکيده
مسئله اختیار انسان یکی از مباحث پر چالش و دامنه دار در تاریخ تفکر بشر به شمار می رود و تا کنون راه حل های گوناگونی بر اساس مبانی فکری مختلف برای آن ارائه شده است. این مسئله در اندیشه ابن ابی جمهور احسائی نیز مورد توجه قرار گرفته و می‌شود گفت آنچه دیدگاه احسائی را از سایرین امتیاز بخشیده و در خور توجه می کند، تلاش کم نظیر وی برای تقریب نظریات فلاسفه، عرفا و متکلمین در این زمینه است که در کتاب مُجلی صورت گرفته است. در این جستار کوشیده ایم راه حل ارائه شده از سوی احسائی برای پاسخگویی به مسئله اختیار انسان و تلاش او برای رفع تعارض های موجود میان اندیشه های گوناگون را مورد بررسی قرار دهیم. از دستاوردهای بحث این که، احسائی متناسب با رویکرد اشراقی خویش تفسیر خاصی از نظریه أمر بین أمرین ارائه کرده و اختلافات موجود در مسئله اختیار را بر پایه پذیرش وحدت سه گانه شریعت- طریقت- حقیقت، قابل جمع و غیر متعارض با هم قلمداد کرده است.
كليدواژه‌ها: اختیار، جبر، ابن ابی جمهور احسائی، أمر بین أمرین، شریعت، حقیقت.