ارزيابي و نقد برهان اجماع عام بر اثبات وجود خدا

فرح رامين / دانشيار گروه فلسفه و كلام اسلامي دانشگاه قم f.ramin@qom.ac.ir

مريم سيفعلي‌پور / كارشناس ارشد فلسفه و كلام اسلامي دانشگاه قم         alipoormaryam9414@gmail.com

چکيده

برهان اجماع عام استدلالي عامه پسند است که بر پايه اعتقاد عموم انسان­ها به وجود خداوند بنا شده است. گر چه به نظر مي­رسد اين استدلال قوّت و استحکام ساير براهين را ندارد، امّا تا حدود زيادي موجه و پذيرفتني است؛ شواهد بسياري نشان مي­دهد که اکثريت انسان­ها به وجود موجودي فرا طبيعي اعتقاد دارند تا جايي که بسياري از فلاسفه و متکلمان از توافق همگاني و مشترک انسان­ها به عنوان تأييد و پشتوانه برخي از نظرات و باورها استفاده کرده­اند و متداول­ترين اموري که، با اين شيوه اثبات شده­اند، «وجودخداوند» و «جاودانگي روح انسان» مي­باشند. اين پژوهش در پي پاسخ­گويي به اين سؤال­ها است؛ تقريرهاي اين برهان علاوه بر توافق عام در اعتقاد به وجود خدا، چگونه بر خداشناسي و خداگرايي فطري تأکيد دارند؟ چه شبهه­هايي بر خود برهان و تقريرهاي آن وارد شده است؟ يافته­هاي اين پژوهش نشان مي­دهد اين برهان دو تقرير مشخص با روايت­هاي متعدد دارد که هر کدام به نوعي به همگاني­بودن اعتقاد به خداوند و خداگرايي فطري بشر تکيه زده­اند. اگر چه اشکال­هايي چون انکار عموميت، رد فطري بودن برهان، اتکاء به تمثيل و شبهه شرک و بت­پرستي به اين برهان وارد شده ولي هر کدام به نوعي پاسخ داده شده­ و مورد بررسي قرار گرفته­اند.

کليدواژه‌ها: توافق همگاني، اعتقاد به وجود خدا، خداگرايي يا خداشناسي فطري، برهان اجماع عام.